Автор: Zespół redakcyjny Findmykids

Время на прочтение: 5 минут(ы)

Co dzieci powinny wiedzieć o swoim ciele, swoich granicach i o tym, że mają prawo powiedzieć „nie”

Większość dorosłych, którzy krzywdzą dzieci, nie jest dla nich obca – to członkowie rodziny, trenerzy, znajomi rodziców czy sąsiedzi. Czyli osoby, którym dziecko ufa.

Dlatego najważniejszą ochroną nie jest strach przed obcymi, ale świadomość własnych granic i pewność, że z każdą sprawą można przyjść do rodzica.

Ta lekcja nie ma straszyć. Ma pomóc dziecku lepiej zrozumieć ten temat, przekazać odpowiednie słowa i dać poczucie, że może mówić o tym, co czuje. Tobie z kolei, jako rodzicowi, ma dać narzędzia do prowadzenia takich rozmów.

Ciało należy do dziecka

To może wydawać się oczywiste, ale wiele dzieci tak naprawdę tego nie wie, bo nikt nigdy nie powiedział im tego wprost.

Od najmłodszych lat dzieci słyszą sprzeczne komunikaty: „Przytul babcię”, „Pozwól lekarzowi cię zbadać”, „Nie przesadzaj”. Zwykle stoi za tym dobra intencja. Jednak dziecko może wyciągnąć z tego jeden prosty wniosek: moje ciało nie należy tylko do mnie. Dorośli decydują lepiej.

To właśnie takie przekonanie sprawia, że dziecko staje się bardziej podatne na przekraczanie granic.

Dlatego warto powiedzieć to wprost: „Twoje ciało należy do ciebie”. Wyjaśnij, że dziecko ma prawo poczuć dyskomfort – i ma prawo to powiedzieć. Że jego odczucia są ważne. I że zdanie „Nie podoba mi się to” w zupełności wystarczy, żeby powiedzieć „nie”.

Granice i prawo do powiedzenia „nie”

Granice osobiste dotyczą ciała dziecka, jego przestrzeni i uczuć. Dziecko ma prawo decydować o tym, kto może je przytulić, dotknąć albo zrobić mu zdjęcie. Ma też prawo powiedzieć „nie” każdemu dorosłemu – nawet komuś, kogo zna, także członkowi rodziny.

Jedynymi wyjątkami są konieczna pomoc medyczna w obecności rodzica oraz nagłe sytuacje. Jednak nawet wtedy obowiązuje ta sama zasada: dziecko powinno rozumieć, co się dzieje i dlaczego. Lekarz powinien to wyjaśnić, a rodzic powinien być obok.

Warto nauczyć dziecko zasady stroju kąpielowego: części ciała zakryte strojem kąpielowym są prywatne. Nikt nie powinien ich dotykać ani oglądać – z wyjątkiem lekarza podczas badania, gdy obecny jest rodzic, albo rodzica, kiedy małe dziecko potrzebuje pomocy. Jeśli ktoś próbuje złamać tę zasadę albo prosi dziecko, żeby nikomu o tym nie mówiło, dziecko powinno od razu powiedzieć o tym rodzicowi.

Ta zasada działa, bo jest konkretna. Dziecko nie musi zastanawiać się nad niuansami – ma jasną granicę, którą łatwo zapamiętać i łatwo wyjaśnić.

Dlaczego nazwy anatomiczne mają znaczenie

Wielu rodziców używa zdrobnień albo domowych określeń części ciała. Wydaje się to łagodniejsze i bardziej odpowiednie dla małego dziecka. Jednak ma też swoją mniej oczywistą stronę.

Jeśli dziecko nie zna właściwych słów, może nie być w stanie dokładnie opisać tego, co się wydarzyło. Dorośli mogą je źle zrozumieć albo w ogóle nie zauważyć problemu. A w sytuacji, w której liczy się każde słowo, to naprawdę poważny problem.

Dzieci, które znają prawidłowe nazwy, są lepiej chronione, bo potrafią jasno powiedzieć, co się stało i gdzie. To sprawia, że łatwiej im mówić o trudnych sytuacjach i zwiększa szansę, że zostaną właściwie zrozumiane.

Warto używać właściwych słów w codziennych sytuacjach – podczas kąpieli, u lekarza – bez robienia z tego wielkiej sprawy. Twój ton wiele tu znaczy. Jeśli mówisz o tym spokojnie i naturalnie, dziecko też będzie tak do tego podchodzić.

Dobre sekrety i złe sekrety

Nie każdy sekret jest taki sam, dlatego dziecko powinno rozumieć, na czym polega ta różnica.

Dobry sekret to taka niespodzianka, która po jakimś czasie wychodzi na jaw i sprawia komuś radość. Może to być prezent urodzinowy albo planowana wycieczka. Taki sekret nie budzi lęku i po jakimś czasie przestaje być sekretem.

Zły sekret to taki, przez który dziecko czuje niepokój, wstyd albo strach. Zwłaszcza wtedy, gdy dorosły prosi, żeby nie mówić o nim mamie albo tacie.

Naucz dziecko prostej zasady: jeśli ktoś prosi je, żeby coś ukryło przed rodzicami, to właśnie o tym trzeba powiedzieć rodzicom. Dorośli, którzy mają dobre intencje, nie proszą dzieci o ukrywanie ważnych rzeczy.

Warto wracać do tego tematu w różnych sytuacjach i przypominać o nim co jakiś czas – nie po to, żeby straszyć, ale żeby spokojnie utrwalać tę zasadę. „Pamiętasz, jak rozmawialiśmy o złych sekretach? To byłaby właśnie jedna z takich sytuacji”.

Sytuacje, które warto wspólnie omówić

Dzieci lepiej radzą sobie w trudnych sytuacjach, jeśli miały już okazję wcześniej je sobie wyobrazić i o nich porozmawiać – nie w stresie i pod wpływem chwili, tylko spokojnie, w domu, razem z Tobą.

Przytulanie i całusy „z grzeczności”. Dziecko nie musi przytulać ani całować nikogo, jeśli nie ma na to ochoty – ani dziadka czy babci, ani starego znajomego rodziny. „Wolisz przybić piątkę?” albo „Możesz po prostu pomachać” to zupełnie w porządku alternatywy. Ważne, żeby stanąć po stronie dziecka także w tej konkretnej chwili, nawet przy innych dorosłych.

Zdjęcia i nagrania. Nikt nie powinien robić dziecku zdjęć ani nagrywać go bez jego zgody, zwłaszcza w sytuacjach, które naruszają jego prywatność – na przykład w przebieralni albo w stroju kąpielowym. Jeśli dorosły prosi dziecko, żeby nikomu nie wspominało o zdjęciu, to sygnał alarmowy.

Przebieralnie i prywatna przestrzeń. W szatni, łazience czy pod prysznicem dziecko ma prawo do prywatności – zarówno wobec innych dzieci, jak i wobec dorosłych, których zna.

Badania lekarskie. To konieczny wyjątek, ale rodzic powinien być obecny, a lekarz powinien wyjaśnić dziecku, co robi i dlaczego. Dziecko nie musi milczeć ani udawać, że wszystko jest w porządku, jeśli coś budzi jego dyskomfort.

„Nie mów mamie”. To właśnie wtedy dziecko powinno jak najszybciej opowiedzieć o wszystkim mamie.

Jak rozmawiać o tym na różnych etapach rozwoju

Wiek przedszkolny (3–6 lat). Używaj prawidłowych nazw części ciała w zwykłych, codziennych sytuacjach, bez robienia z tego poważnej rozmowy. Mów prosto: „Twoje ciało należy do ciebie. Nikt nie powinien dotykać cię w sposób, który ci się nie podoba”. Sięgaj też po książki poruszające ten temat – pomagają oswoić temat, zmniejszyć napięcie i sprawić, że taka rozmowa staje się bardziej naturalna. W tym wieku dzieci najlepiej przyswajają zasady, gdy słyszą je spokojnie, jasno i wielokrotnie.

Młodszy wiek szkolny (7–10 lat). Rozmawiaj o konkretnych sytuacjach: „Jeśli ktoś dotknie cię w sposób, który budzi twój niepokój, możesz powiedzieć „nie” i odejść. A potem powiedzieć o tym mnie, bez względu na wszystko”. Wyjaśnij dziecku różnicę między dobrymi a złymi sekretami. Porozmawiaj też o tym, do kogo może się zwrócić, jeśli coś się wydarzy – do nauczyciela, psychologa szkolnego albo innego zaufanego dorosłego.

Nastolatki (11+). Mów wprost – nastolatki bardzo szybko wyczuwają, kiedy ktoś próbuje nimi sterować, i zwykle zamykają się wtedy jeszcze bardziej. Warto uwzględnić także to, co dzieje się w sieci: presję związaną z wysyłaniem intymnych zdjęć, manipulację ze strony partnera lub partnerki czy wiadomości od obcych osób. Powiedz jasno: zgoda to nie jest sam brak sprzeciwu. Zgoda to „powiedziałem(-am) tak” – i można ją wycofać w każdej chwili.

Jak reagować, gdy dziecko Ci się zwierza

To najważniejsza część całej lekcji. To, jak zareagujesz w pierwszych minutach, może zdecydować o tym, czy dziecko przyjdzie do Ciebie także następnym razem.

Od razu zdejmij z dziecka poczucie winy. „To nie twoja wina. Dobrze zrobiłeś(-aś), że mi o tym powiedziałeś(-aś)”. Nawet jeśli dziecko zgodziło się na coś pod presją, nie powiedziało „nie” albo na początku milczało – to nie jest jego wina.

Podziękuj za zaufanie. „Bardzo się cieszę, że mi o tym powiedziałeś(-aś). Wiem, że to nie było łatwe”. Warto powiedzieć to wprost. Dziecko potrzebuje usłyszeć, że zrobiło właściwą rzecz.

Nie wypytuj. Nie dopytuj o szczegóły, których nie musisz znać. Nie zadawaj w kółko tych samych pytań. Wracanie wciąż do tych samych szczegółów może być dla dziecka dodatkowo obciążające. Pytaj tylko o to, co naprawdę jest potrzebne, żeby zrozumieć sytuację.

Zapisz to. Zanotuj własnymi słowami, bez dopowiadania i interpretowania, co dziecko Ci powiedziało i kiedy to się wydarzyło. Taka notatka może później okazać się potrzebna psychologowi, lekarzowi albo policji.

Poszukaj wsparcia. Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie. Możesz skontaktować się z psychologiem dziecięcym, telefonem zaufania, a jeśli będzie taka potrzeba – także z policją. Nie odkładaj tego i nie próbuj rozwiązywać poważnych sytuacji wyłącznie na własną rękę albo tylko w gronie rodziny. Są osoby, które zawodowo pomagają właśnie w takich sprawach.

Praktyczne narzędzia

Przećwiczcie różne sytuacje. Przećwiczcie prosty scenariusz: „Obca osoba chce cię przytulić, a ty nie masz na to ochoty – co wtedy powiesz?”. Powtórzcie kilka krótkich zdań, aż zaczną brzmieć naturalnie. Dziecku, które miało już okazję powiedzieć coś na głos, będzie łatwiej zareagować w prawdziwej sytuacji, niż gdy po raz pierwszy będzie musiało szukać słów pod presją.

Podsuń dziecku gotowe zwroty. „Nie podoba mi się to”, „Nie chcę”, „Powiem o tym mamie” – krótko, spokojnie i bez tłumaczenia się. Dziecko nie musi się przed nikim usprawiedliwiać ani niczego wyjaśniać.

Porozmawiaj z bliskimi. Powiedz dziadkom, ciociom i wujkom wprost, że jeśli twoje dziecko nie ma ochoty na przytulanie, szanujesz to. Warto powiedzieć to przy dziecku. Dzięki temu widzi, że naprawdę stoisz po jego stronie i traktujesz jego granice poważnie.

Wróćcie do kręgu zaufania. Zastanówcie się, do kogo dziecko może zwrócić się oprócz ciebie. Zapiszcie imiona tych osób – a jeśli trzeba, także ich numery telefonów – tak jak przy okazji rozmowy o samodzielnych wyjściach z domu.

Время на прочтение: 5 минут(ы)

Co dzieci robią online – i jak z nimi o tym rozmawiać

Współczesne dzieci żyją online tak, jak starsze pokolenia kiedyś żyły na podwórku – spotykają się, popełniają błędy, uczą się na nich i próbują zrozumieć świat. Różnica polega na tym, że to „podwórko” przeniosło się do świata cyfrowego i rodzicom nie zawsze łatwo za nim nadążyć.

Łatwo popaść tu w skrajności: albo całkowicie to zignorować i liczyć na to, że wszystko jakoś się ułoży, albo próbować kontrolować każdy krok dziecka. Żadne z tych podejść nie sprawdza się jednak na dłuższą metę.

Dobra wiadomość jest taka, że bezpieczeństwo w sieci nie zaczyna się od zakazów ani nadzoru. Zaczyna się od relacji – od tego, żeby dziecko wiedziało, że jeśli coś pójdzie nie tak, nie będzie musiało mierzyć się z tym samo.

Zaufanie i kontrola – jak znaleźć równowagę

Rozmowę o bezpieczeństwie w Internecie najlepiej zacząć, zanim wydarzy się coś trudnego albo niepokojącego. Najlepiej wtedy, gdy dziecko jest jeszcze małe – na przykład kiedy po raz pierwszy bierze do ręki tablet, żeby obejrzeć bajki. Im starsze staje się dziecko, tym trudniej mieć realny wpływ na to, co robi w sieci. Dlatego tak ważne jest, żeby wcześniej zbudować między Wami nawyk szczerej i otwartej rozmowy.

Kontrola rodzicielska, ograniczenia w przeglądarce czy limity czasu przed ekranem mogą być bardzo pomocne. Same w sobie jednak nie wystarczą. Powinny iść w parze z rozmową, dzięki której dziecko zrozumie, po co w ogóle takie zasady istnieją. Nie chodzi o to, żeby mówić: „Sprawdzam wszystko, co robisz”, tylko raczej: „Chcę, żebyś był(-a) bezpieczny(-a), kiedy uczysz się poruszać w tym świecie. A kiedy będziesz na to gotowy(-a), wspólnie ustalimy inne zasady”.

Jak długo takie ograniczenia powinny obowiązywać? Nie ma jednej dobrej odpowiedzi dla wszystkich. Najlepszym wyznacznikiem jest to, jak pewnie dziecko radzi sobie w trudnych sytuacjach i jak łatwo przychodzi mu zwrócenie się do Ciebie, kiedy coś pójdzie nie tak. Im więcej w nim samodzielności i otwartości, tym bardziej możesz stopniowo odpuszczać kontrolę. Tu nie chodzi tylko o wiek. Najważniejsze jest zaufanie, które buduje się po obu stronach.

Co każde dziecko powinno wiedzieć

Oto kilka zasad, które warto przekazać dziecku, i do których warto regularnie wracać – najlepiej od najmłodszych lat:

Internet niczego nie zapomina. Wiadomości, zdjęcia i komentarze – nawet te usunięte – mogą zostać zapisane, udostępnione albo wysłane dalej. Zanim dziecko coś opublikuje, warto, aby zadało sobie pytanie: „Czy na pewno byłoby w porządku, gdyby wszyscy to zobaczyli?”

W sieci nie ma prawdziwej anonimowości. Przykre lub krzywdzące zachowanie online też ma swoje konsekwencje – czasem bardzo poważne. To, że coś zostało napisane w Internecie, nie znaczy, że znika bez śladu.

Dane osobowe powinny pozostać prywatne. Adres domu, nazwa szkoły, zdjęcia z włączoną lokalizacją, trasa powrotu do domu czy samochód stojący pod domem – to wszystko może pomóc obcej osobie ustalić, gdzie w rzeczywistości jest dziecko.

Nie klikaj w linki od obcych. Nawet jeśli wiadomość wygląda tak, jakby pochodziła od znanej marki albo z konta kolegi czy koleżanki, dziecko nie powinno niczego otwierać, dopóki nie sprawdzi tego bezpośrednio u tej osoby.

Nigdy nie udostępniaj haseł ani danych karty. Nikomu. Niezależnie od tego, jak wiarygodnie brzmi taka prośba.

Od razu powiedz rodzicowi, jeśli coś w Internecie wyda Ci się dziwne, nieprzyjemne albo budzące niepokój. Nie próbuj radzić sobie z tym samodzielnie.

Uwaga na oszustwa

Oszustwa internetowe wymierzone w dzieci i młodzież zdarzają się coraz częściej i bywają coraz bardziej wiarygodne. Nabierają się na nie nawet dorośli. Oto kilka sytuacji, o których warto wiedzieć:

„Wygrałeś(-aś) nagrodę”. Dziecko dostaje wiadomość, że wygrało konkurs albo rozdanie i musi tylko podać swoje dane lub zapłacić za dostawę. W rzeczywistości żadnej nagrody nie ma. To po prostu sposób na wyłudzenie pieniędzy albo danych karty.

„Zagłosuj na mnie”. Wiadomość wygląda tak, jakby wysłał ją znajomy: „Pomóż mi, zagłosuj przez ten link”. Link prowadzi jednak do fałszywej strony, która wykrada dane do logowania, a potem rozsyła tę samą wiadomość do kolejnych osób z listy kontaktów dziecka.

„Pobierz tę grę za darmo”. Pobieranie gier i programów z nieoficjalnych stron często wiąże się z ryzykiem zainstalowania ukrytego złośliwego oprogramowania. Taki program może przejąć hasła i dostęp do kont.

„Wiem, co zrobiłeś(-aś)”. W wiadomości ktoś twierdzi, że ma zdjęcia albo informacje na temat dziecka. Chodzi o to, żeby je przestraszyć i skłonić do wysłania pieniędzy albo ujawnienia jeszcze większej ilości prywatnych danych. To forma szantażu i jest nielegalna.

W każdej z tych sytuacji zasada jest taka sama: nie odpisywać, nie klikać, nie płacić i od razu pokazać wiadomość rodzicowi. Nawet jeśli dziecku wydaje się, że łatwiej będzie poradzić sobie z tym samemu.

Jak prowadzić takie rozmowy, żeby dziecko się nie wycofało

Nie ma jednego idealnego momentu na takie rozmowy. Małe dziecko może jeszcze nie do końca rozumieć, o czym mówisz. Dziecko w wieku szkolnym może być przekonane, że jego to nie dotyczy. Nastolatek przewróci oczami i powie, że przecież już to wszystko słyszał.

Jednak właśnie tak to wygląda. Czasem bycie rodzicem oznacza powtarzanie tych samych rzeczy wiele razy, po to, żeby w ważnym momencie dziecko przypomniało sobie Twój głos.

Jest kilka sposobów, dzięki którym takie rozmowy mogą być trochę łatwiejsze:

Zadawaj pytania zamiast wygłaszać kazania. „Co teraz wszyscy oglądają?”, „Czy pisał do Ciebie ktoś, kogo nie znasz?” – to ma być rozmowa, a nie wykład.

Lepiej krótko i często niż długo raz na jakiś czas. 3-minutowa rozmowa w samochodzie może dać więcej niż jedna poważna pogadanka raz w roku.

Odwołuj się do prawdziwych przykładów. Jeśli usłyszysz o jakimś oszustwie, wykorzystaj to jako punkt wyjścia do rozmowy: „To naprawdę się zdarza. Jak myślisz, co byś wtedy zrobił(-a)?”

Zachowaj spokój. Jeśli dziecko powie Ci coś niepokojącego, postaraj się nie pokazywać od razu, jak bardzo Cię to poruszyło. Jeśli zobaczy zbyt silną reakcję, następnym razem może dłużej się zastanawiać, zanim znowu do Ciebie przyjdzie.

Co warto ustalić wcześniej

Najlepiej sprawdzają się te zasady, które ustalicie razem, a nie takie, które są po prostu narzucone z góry.

Hasło bezpieczeństwa. Ustalcie wspólnie zdanie albo krótką frazę, której dziecko będzie mogło użyć w wiadomości albo podczas rozmowy, jeśli poczuje się zagrożone, ale nie będzie mogło powiedzieć tego wprost. Taka fraza sprawdza się lepiej niż jedno słowo, bo trudniej użyć jej przypadkiem.

Zasada „najpierw pokaż to mnie”. Jeśli dziecko otrzyma podejrzaną wiadomość lub plik, nie powinno odpisywać, niczego usuwać ani reagować na własną rękę. Najpierw powinno pokazać wszystko rodzicowi. Warto też zrobić zrzut ekranu, bo może się później przydać jako dowód.

Nie wolno ulegać szantażowi. Jeśli ktoś grozi, że opublikuje coś kompromitującego albo wstydliwego, zapłacenie albo spełnienie żądań tylko pogorszy sytuację. Najważniejsze to od razu powiedzieć o tym rodzicowi. Dla dziecka może to brzmieć jak koniec świata, ale nim nie jest. Takie sytuacje da się rozwiązać – są osoby, które potrafią pomóc, są też możliwości prawne, a dziecko nie musi zostać z tym samo.

Kiedy i gdzie można korzystać z ekranów. Jasne, przewidywalne zasady pomagają ograniczyć napięcia i dają wszystkim coś konkretnego, do czego można się odwołać.

Co możesz zrobić już dziś

Porozmawiaj z dzieckiem o tym, jak wygląda jego życie online – co je interesuje, z jakich aplikacji korzysta, co ogląda i co jest teraz popularne wśród rówieśników. I po prostu słuchaj. To właśnie od tego zaczynają się wszystkie kolejne rozmowy.

Przećwiczcie prostą sytuację. „Ktoś pisze do Ciebie, że wygrałeś(-aś) nowy telefon. Co robisz?” – przejdźcie przez taki scenariusz razem, spokojnie i bez oceniania.

Wymyślcie hasło bezpieczeństwa – najlepiej już teraz i w lekkiej, swobodnej atmosferze. Warto je też zapisać.

Sprawdźcie razem ustawienia prywatności w telefonie dziecka i na jego kontach w mediach społecznościowych – wspólnie, a nie bez jego udziału.

Włącz kontrolę rodzicielską, jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś(-aś), i wyjaśnij dziecku, jak działa oraz po co jest potrzebna – także z myślą o tym, że z czasem będzie można stopniowo z niej rezygnować.

Celem nie jest pełna kontrola. Chodzi o to, żeby dziecko wiedziało, że jeśli w sieci wydarzy się coś niepokojącego, ma dorosłego, do którego może przyjść bez strachu przed tym, co stanie się dalej.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Jak rozmawiać o tym z dzieckiem, na co zwracać uwagę i kiedy reagować

Dzieci spędzają w szkole dużą część swojego życia – tam uczą się nawiązywać przyjaźnie, budować relacje i radzić sobie w trudnych sytuacjach. Czasem jednak mierzą się w tym miejscu z problemami, których same nie są w stanie rozwiązać. Należą do nich przemoc rówieśnicza, nazywana też bullyingiem, a także poważne konflikty.

Konflikty a bullying – jak odróżnić jedno od drugiego

Drobne szkolne konflikty są czymś powszechnym. To właśnie dzięki nim dzieci uczą się stawiać granice i bronić siebie. Bullying to jednak coś innego. To systematyczne nękanie jednego dziecka, które powtarza się raz za razem. Nie mija samo i dziecko nie jest w stanie poradzić sobie z nim w pojedynkę.

Rodzaje bullyingu

Fizyczny: bicie, niszczenie rzeczy, niechciany dotyk;

Słowny: wyzwiska, groźby, żarty z wyglądu, pochodzenia lub religii;

Społeczny: wykluczanie, izolowanie, obgadywanie, rozpowszechnianie nieprawdziwych plotek.

Jak rozpoznać, że dziecko ma problemy w szkole

Dzieci nie zawsze mówią wprost o swoich uczuciach, ale ich zachowanie i mowa ciała często wiele zdradzają. Oto sygnały, na które warto zwrócić uwagę:

Niechęć do chodzenia do szkoły. Regularne spóźnienia, skargi na złe samopoczucie, prośby o zostanie w domu albo odmowa udziału w wycieczkach szkolnych – zwłaszcza jeśli wcześniej to się nie zdarzało.

Rozdrażnienie, zmęczenie i pogorszenie ocen. Dziecko, które zmaga się z trudnościami, często wyładowuje napięcie na bliskich i traci zainteresowanie szkołą oraz swoimi hobby – nie dlatego, że stało się leniwe, ale dlatego, że cała jego energia jest pochłaniana przez coś innego.

Prośby o pieniądze i niechęć do wyjaśnienia, po co są potrzebne. Przemocy rówieśniczej często towarzyszą wymuszenia. Jeśli dziecko coraz częściej prosi o pieniądze, ale unika wyjaśnień, to sygnał alarmowy.

Odmowa chodzenia w konkretne miejsca. Droga do szkoły, sala gimnastyczna, szkolny plac zabaw – dziecko może unikać miejsc, w których czuje się bezbronne, nie tłumacząc dlaczego.

Zaburzenia snu utrzymujące się przez kilka tygodni. Dziecko nie może zasnąć, budzi się w nocy albo ma trudność ze wstawaniem rano. Jeśli taki stan utrzymuje się przez kilka dni albo tygodni, warto o tym porozmawiać.

Siniaki, zadrapania, zniszczone rzeczy. Dzieci przewracają się i wdają w bójki – to normalne. Niepokój powinno wzbudzić dopiero to, że takie ślady pojawiają się regularnie, a dziecko nie chce albo nie potrafi wyjaśnić, skąd się wzięły.

Każdy z tych sygnałów z osobna nie musi jeszcze niczego oznaczać. Ale jeśli kilka z nich pojawia się jednocześnie, warto uważnie przyjrzeć się sytuacji i porozmawiać z dzieckiem.

Jak zacząć rozmowę

Jeśli coś Cię niepokoi, nie czekaj, aż dziecko samo przyjdzie do Ciebie. Wybierz spokojny moment – nie tuż po szkole i nie w biegu. Zacznij od obserwacji: „Zauważyłem(-am), że ostatnio wracasz do domu zmęczony(-a). Chcę wiedzieć, czy wszystko u Ciebie w porządku”. Taki początek daje dziecku przestrzeń, żeby się otworzyć.

Co zrobić, jeśli dziecko zaprzecza, że coś jest nie tak

Czasem dziecko mówi: „Wszystko jest w porządku”, nawet jeśli wyraźnie widać, że tak nie jest. To nie musi oznaczać, że kłamie – być może boi się, że sytuacja się pogorszy, wstydzi się albo po prostu nie potrafi tego wyjaśnić. W takiej sytuacji nie naciskaj i nie próbuj wymuszać zwierzeń. Zamiast tego daj mu znać, że jesteś obok i nigdzie Ci się nie spieszy: „Dobrze, rozumiem. Gdy będziesz chciał(-a) porozmawiać – jestem obok”. I dalej uważnie obserwuj sytuację.

Co zrobić, jeśli to jednak bullying

Przede wszystkim: zdejmij z dziecka poczucie winy. Musi wiedzieć, że to nie jego wina i że taka sytuacja mogła spotkać każdego. Powiedz mu to wprost: „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś(-aś). Wierzę Ci. To nie Twoja wina. Pomogę Ci”.

Porozmawiaj z dzieckiem. Pokaż mu, że to, co się dzieje, nie jest normalne: „Tak nie powinno być i razem coś z tym zrobimy”. Pomóż mu ćwiczyć pewne zachowanie: wyprostowaną sylwetkę, uniesioną głowę, spokojne spojrzenie. Brak reakcji na prowokację też może być postawą. Nie zachęcaj dziecka, żeby samo zaczynało bójkę. Dokumentuj wszystko: zrzuty ekranu, zdjęcia, daty.

Skontaktuj się ze szkołą. Idź do wychowawcy z konkretnymi faktami: co się wydarzyło, kiedy i kto był przy tym obecny. Zachowaj spokój i skup się na faktach. Ustalcie, jakie kroki zostaną podjęte i w jakim terminie. Jeśli nic się nie zmieni, zgłoś sprawę dyrekcji.

Jeśli szkoła nie reaguje, zgłoś sprawę wyżej – do odpowiednich organów prowadzących lub nadzorujących szkołę, a w razie potrzeby także na policję. Zmiana szkoły albo klasy to ostateczność i warto pamiętać, że nie zawsze sama w sobie rozwiązuje problem. Te same mechanizmy mogą przenieść się z dzieckiem do nowego środowiska.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Proste zasady na czas, kiedy nie ma Cię obok

Dla wielu rodziców zostawienie dziecka samego w domu jest równie stresujące jak pozwolenie mu na samodzielne wyjście. Co będzie, jeśli ktoś zadzwoni do drzwi? A jeśli coś wydarzy się w mieszkaniu? Taki niepokój jest całkowicie zrozumiały. Można go jednak zmniejszyć, jeśli wcześniej spokojnie omówisz z dzieckiem jasne zasady i trochę je razem przećwiczycie.

Kiedy dziecko jest gotowe, żeby zostać samo w domu

Nie ma jednej „właściwej” granicy wieku – najważniejsze jest to, jak dziecko zachowuje się w domu.

Najpewniej możesz zacząć od krótkiego zostawiania dziecka samego, jeśli:

• nie boi się zostawać samo, nawet przez krótki czas;
• wie, jak do Ciebie zadzwonić;
• rozumie podstawowe zasady bezpieczeństwa;
• potrafi zająć się sobą bez ciągłego nadzoru;
• nie ma skłonności do ryzykownych eksperymentów, na przykład z kuchenką lub urządzeniami elektrycznymi.

Jak zacząć zostawiać dziecko samo w domu

Nie ma potrzeby od razu wychodzić na długo. Zarówno Ty, jak i dziecko potrzebujecie czasu, żeby oswoić się z tym nowym doświadczeniem. Najlepiej zacząć od krótkich wyjść – na 10–15 minut. Możesz na przykład pójść do sklepu obok albo szybko wyjść z psem.

Stopniowo wydłużaj ten czas: najpierw do 10–15 minut, potem do 20–30 minut, a później do godziny. Na początku możecie też umówić się, że będziecie w kontakcie – na przykład zadzwonicie do siebie po 10 minutach.

I jeszcze jedno: najlepiej wcześniej ustalić, czym dziecko zajmie się podczas Twojej nieobecności. Warto wspólnie ułożyć prosty plan i uwzględnić w nim takie czynności jak odrabianie lekcji, oglądanie bajek albo spokojna zabawa. Dzięki temu Wam obojgu będzie łatwiej zachować spokój.

Najważniejsza zasada: nie otwieraj drzwi

To podstawowa zasada, którą warto szczególnie podkreślić.

Dziecko nie powinno otwierać drzwi nikomu poza rodzicami. Nawet jeśli ktoś mówi, że jest kurierem, sąsiadem, „znajomym rodziców” albo twierdzi, że ma pilną sprawę.

Może ono po prostu nie wdawać się w rozmowę albo powiedzieć przez drzwi: „Nie mogę otworzyć, proszę zadzwonić do moich rodziców.”

Co zrobić, jeśli ktoś dzwoni do drzwi albo puka

Omów z dzieckiem prosty plan działania:

• Nie otwieraj drzwi;
• Nie mów, że jesteś sam(-a) w domu;
• Zadzwoń do rodziców;
• W razie potrzeby zadzwoń pod numer alarmowy 112.

To ważne, żeby wyjaśnić dziecku, że jeśli nie otworzy drzwi, nic złego się nie stanie i nikomu nie zrobi tym przykrości ani krzywdy. Kurier może zostawić paczkę pod drzwiami, a znajomi rodziny mogą poczekać, aż rodzice wrócą do domu. Bezpieczeństwo dziecka zawsze powinno być najważniejsze. Lepiej nie otworzyć drzwi komuś znajomemu niż przez pomyłkę znaleźć się w niebezpiecznej sytuacji.

Telefon to podstawowe narzędzie bezpieczeństwa

Warto wcześniej sprawdzić, czy dziecko:

• wie, jak do Ciebie zadzwonić;
• umie odebrać połączenie;
• rozumie, do kogo jeszcze może zadzwonić – na przykład do babci, sąsiada lub innych bliskich;
• ma naładowany telefon.

Możesz też wcześniej przygotować listę zaufanych osób, z którymi dziecko może skontaktować się w razie niebezpieczeństwa. Zapisz ich numery w telefonie dziecka i upewnij się, że wie ono, jak i do kogo zadzwonić.

Możecie również umówić się, że będziecie się regularnie kontaktować, na przykład co 15 minut.

Czego unikać

Omów z dzieckiem, czego nie powinno robić, gdy nie ma Cię w domu.

Na przykład:

• Nie włączaj kuchenki ani piekarnika;
• Nie używaj bardziej skomplikowanych urządzeń elektrycznych bez pozwolenia;
• Nie otwieraj okien i nie wchodź na parapet;
• Nie wychodź z mieszkania bez pozwolenia;
• Nie otwieraj drzwi i nie rozmawiaj z obcymi.

Co zrobić, jeśli coś pójdzie nie tak

Ważne, żeby dziecko wiedziało, jak ma się zachować, jeśli coś je przestraszy albo wydarzy się coś niepokojącego. W takiej sytuacji może:

• najpierw zadzwonić do rodziców;
• skontaktować się z zaufanymi osobami;
• poprosić o pomoc sąsiadów, których zna;
• zadzwonić pod numer alarmowy 112, jeśli nie uda się skontaktować z nikim bliskim

Koniecznie podkreśl też jedną najważniejszą rzecz: lepiej zadzwonić bez potrzeby, niż nie zadzwonić wtedy, gdy pomoc naprawdę jest potrzebna.

Praktyczne wskazówki: jak przygotować dziecko

Taką wiedzę najlepiej utrwala się przez proste, regularne powtórki. Oto co możesz zrobić:

Przećwicz różne sytuacje

• „Co zrobisz, jeśli ktoś zadzwoni do drzwi?”
• „A co zrobisz, jeśli nagle zabraknie prądu?”

Poćwiczcie korzystanie z telefonu

Pozwól dziecku samodzielnie wybrać najważniejsze numery.

Przygotuj listę kontaktów

Zostaw ją w widocznym miejscu i pokaż dziecku, gdzie dokładnie się znajduje.

Zróbcie “próbę generalną”

Wyjdź z domu na 10–15 minut i zobacz, jak dziecko poradzi sobie w takiej sytuacji.

Zanim wyjdziesz

Krótka lista kontrolna:

• Twój telefon i telefon dziecka są naładowane;
• Dziecko wie, dokąd wychodzisz i kiedy wrócisz;
• Dziecko ma pod ręką listę zaufanych kontaktów;
• Omówiliście wspólnie, co dziecko może robić, a czego nie.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Jak przygotować dziecko do pierwszego samodzielnego wyjścia i pozwolić mu na to bez zamartwiania się

Pozwolenie dziecku na samodzielne wyjście może być stresujące – zwłaszcza za pierwszym razem. Nawet jeśli wiesz, że to naturalny etap dorastania, i że jego rówieśnicy już wychodzą bez dorosłych, wciąż możesz się martwić. Żeby trochę zmniejszyć ten niepokój, warto wcześniej przygotować dziecko do pierwszego samodzielnego wyjścia i upewnić się, że zna podstawowe zasady bezpieczeństwa w mieście.

Jak rozpoznać, czy dziecko jest gotowe

Nie ma jednej konkretnej granicy wieku, od której dziecko jest gotowe wychodzić samo. Najważniejsze są jego zachowanie, stopień samodzielności i indywidualne cechy.

Dziecko najpewniej jest gotowe na pierwsze samodzielne wyjścia, jeśli:

• zna drogę do domu;
• potrafi korzystać z telefonu i wie, jak do Ciebie zadzwonić;
• rozumie podstawowe zasady bezpieczeństwa;
• umie powiedzieć dorosłemu „nie”;
• daje Ci znać, gdy zmieniają się jego plany.

Jeśli dziecko nie ma jeszcze wszystkich tych umiejętności, to zupełnie normalne. To po prostu znak, że warto poświęcić tym obszarom więcej uwagi i spokojnie je z nim przećwiczyć.

Jak radzić sobie z obcymi

Dzieci mają znacznie mniej doświadczenia niż dorośli. Dlatego nie zawsze potrafią ocenić, czy dana sytuacja jest niebezpieczna. Nie zawsze potrafią też rozpoznać wśród obcych osobę, która może stanowić zagrożenie.

Dlatego tak ważne jest, by wyjaśnić dziecku, że niebezpieczny dorosły może wyglądać zupełnie zwyczajnie. Może być schludnie ubrany, uprzejmy i twierdzić, że zna rodziców dziecka. Właśnie dlatego trzeba zwracać uwagę nie tylko na wygląd takiej osoby, ale przede wszystkim na jej zachowanie.

Co od razu powinno wzbudzić czujność

Wyjaśnij dziecku, że to są sygnały ostrzegawcze:

• Dorosły prosi, żeby rozmowa pozostała tajemnicą;
• Dorosły wywiera presję i nie daje dziecku czasu do namysłu;
• Mówi: „Tata/Mama się zgodził(-a)”, choć Ty nic o tym nie wiesz;
• Prosi, żeby gdzieś z nim pójść albo coś mu pokazać;
• Oferuje prezenty, jedzenie albo „niespodziankę”.

Jeśli wydarzy się coś takiego, najlepiej od razu odejść i zadzwonić do rodziców.

Zasady kontaktu z obcymi, które warto omówić z dzieckiem

• Nigdy nie idź nigdzie z osobą, której nie znasz. Wyjaśnij dziecku, że to normalna zasada, która pomaga zadbać o własne bezpieczeństwo.
• Nie pomagaj obcym osobom na ulicy, jeśli w pobliżu są dorośli. Podkreśl, że jeśli dorosły naprawdę potrzebuje pomocy, najpierw poprosi o nią innego dorosłego, a nie dziecko. Jeśli w okolicy nie ma innych dorosłych osób, dziecko powinno zadzwonić po odpowiednie służby. 
• Nie ufaj obcej osobie, która zachowuje się tak, jakby cię znała. Uprzedź dziecko, że porywacz może znać imiona i nazwisko członków rodziny, ale to wcale nie znaczy, że można mu zaufać. W takiej sytuacji dziecko powinno od razu skontaktować się z rodzicami. 
• Nie wsiadaj do samochodu z obcymi. Pod żadnym pozorem dziecko nie powinno wsiadać do auta z osobą, której nie zna – nawet jeśli jest ona w mundurze, na przykład policjanta lub strażaka.
• Nie wsiadaj do windy z obcą osobą. Naucz dziecko mówić: „Poczekam na następną windę”, zwłaszcza jeśli w pobliżu nie ma nikogo więcej.

Inne ważne rzeczy, których powinno się nauczyć dziecko

• Informowanie rodziców o swoich planach i trasie. Naucz dziecko, żeby zawsze dawało Ci znać o każdej zmianie planów w ciągu dnia. Jeśli odwołano zajęcia po lekcjach, idzie do kolegi albo koleżanki lub chce wrócić ze szkoły inną drogą, rodzice powinni o tym wiedzieć.
• Znajomość zasad ruchu drogowego. Upewnij się, że dziecko wie, jak bezpiecznie przechodzić przez jezdnię i że podczas zabawy nie wybiega na ulicę.
• Krzyczenie i wołanie o pomoc. W sytuacji zagrożenia dziecko powinno od razu zwrócić na siebie uwagę otoczenia i głośno krzyczeć: „Nie znam tej osoby! Pomocy!”
• Ucieczka w miejsce, gdzie jest dużo ludzi. Na przykład do sklepu albo apteki.
• Telefon do rodziców lub pod numer alarmowy 112, jeśli dziecko nie ma innego sposobu, by wezwać pomoc.

Co możesz zrobić już teraz

• Przećwiczcie różne sytuacje. Omów z dzieckiem zasady opisane powyżej i regularnie do nich wracajcie. Możesz na przykład zapytać: „Co byś zrobił(-a), gdyby ktoś poprosił Cię o pomoc w szukaniu szczeniaczka?”.

• Przećwiczcie razem zdanie: „Nie znam pani/pana i nie będę z panią/panem rozmawiać!”. Wyjaśnij dziecku, że odpowiedzialny dorosły to zrozumie i nie poczuje się urażony.

• Stwórzcie krąg zaufania. Zapisz w telefonie dziecka numery do zaufanych osób i omówcie, którzy konkretnie krewni i znajomi mogą odebrać je ze szkoły albo z zajęć dodatkowych.

• Pokaż dziecku, do kogo może zwrócić się o pomoc. Mogą to być policjanci, pracownicy ochrony, osoby pracujące w sklepie lub parku, a także kobiety z dziećmi.

• Naucz dziecko międzynarodowego gestu proszenia o pomoc. Wykonuje się go dłonią: najpierw otwiera się dłoń, potem chowa kciuk do środka, a następnie zaciska pozostałe palce w pięść. Ten gest może się przydać wtedy, gdy z jakiegoś powodu nie da się głośno zawołać o pomoc. Na przykład jeśli dziecko stoi obok porywacza i boi się zwrócić na siebie uwagę.

• Ustalcie hasło bezpieczeństwa. Wymyśl z dzieckiem sekretne słowo, które będzie znało tylko ono, Ty i najbliżsi. Jeśli ktoś powie: „Mama mnie przysłała”, dziecko powinno poprosić o podanie tego hasła. Jeśli ta osoba go nie zna, to sygnał, żeby natychmiast odejść i zadzwonić do rodziców.

Lista kontrolna przed samodzielnym wyjściem

Samodzielne wychodzenie z domu to coś, czego dziecko uczy się stopniowo. Im lepiej zna zasady, tym spokojniej czujesz się jako rodzic. Na początku najlepiej wybierać krótkie, dobrze znane trasy blisko domu, a dopiero później stopniowo pozwalać dziecku oddalać się trochę dalej.

Przed wyjściem warto szybko sprawdzić:

• czy telefon dziecka jest naładowany;
• czy dziecko dokładnie wie, dokąd idzie i o której wróci;
• czy ustaliliście, kiedy ma się odezwać;
• czy wspólnie omówiliście trasę.