Блог

Время на прочтение: 5 минут(ы)

Co dzieci powinny wiedzieć o swoim ciele, swoich granicach i o tym, że mają prawo powiedzieć „nie”

Większość dorosłych, którzy krzywdzą dzieci, nie jest dla nich obca – to członkowie rodziny, trenerzy, znajomi rodziców czy sąsiedzi. Czyli osoby, którym dziecko ufa.

Dlatego najważniejszą ochroną nie jest strach przed obcymi, ale świadomość własnych granic i pewność, że z każdą sprawą można przyjść do rodzica.

Ta lekcja nie ma straszyć. Ma pomóc dziecku lepiej zrozumieć ten temat, przekazać odpowiednie słowa i dać poczucie, że może mówić o tym, co czuje. Tobie z kolei, jako rodzicowi, ma dać narzędzia do prowadzenia takich rozmów.

Ciało należy do dziecka

To może wydawać się oczywiste, ale wiele dzieci tak naprawdę tego nie wie, bo nikt nigdy nie powiedział im tego wprost.

Od najmłodszych lat dzieci słyszą sprzeczne komunikaty: „Przytul babcię”, „Pozwól lekarzowi cię zbadać”, „Nie przesadzaj”. Zwykle stoi za tym dobra intencja. Jednak dziecko może wyciągnąć z tego jeden prosty wniosek: moje ciało nie należy tylko do mnie. Dorośli decydują lepiej.

To właśnie takie przekonanie sprawia, że dziecko staje się bardziej podatne na przekraczanie granic.

Dlatego warto powiedzieć to wprost: „Twoje ciało należy do ciebie”. Wyjaśnij, że dziecko ma prawo poczuć dyskomfort – i ma prawo to powiedzieć. Że jego odczucia są ważne. I że zdanie „Nie podoba mi się to” w zupełności wystarczy, żeby powiedzieć „nie”.

Granice i prawo do powiedzenia „nie”

Granice osobiste dotyczą ciała dziecka, jego przestrzeni i uczuć. Dziecko ma prawo decydować o tym, kto może je przytulić, dotknąć albo zrobić mu zdjęcie. Ma też prawo powiedzieć „nie” każdemu dorosłemu – nawet komuś, kogo zna, także członkowi rodziny.

Jedynymi wyjątkami są konieczna pomoc medyczna w obecności rodzica oraz nagłe sytuacje. Jednak nawet wtedy obowiązuje ta sama zasada: dziecko powinno rozumieć, co się dzieje i dlaczego. Lekarz powinien to wyjaśnić, a rodzic powinien być obok.

Warto nauczyć dziecko zasady stroju kąpielowego: części ciała zakryte strojem kąpielowym są prywatne. Nikt nie powinien ich dotykać ani oglądać – z wyjątkiem lekarza podczas badania, gdy obecny jest rodzic, albo rodzica, kiedy małe dziecko potrzebuje pomocy. Jeśli ktoś próbuje złamać tę zasadę albo prosi dziecko, żeby nikomu o tym nie mówiło, dziecko powinno od razu powiedzieć o tym rodzicowi.

Ta zasada działa, bo jest konkretna. Dziecko nie musi zastanawiać się nad niuansami – ma jasną granicę, którą łatwo zapamiętać i łatwo wyjaśnić.

Dlaczego nazwy anatomiczne mają znaczenie

Wielu rodziców używa zdrobnień albo domowych określeń części ciała. Wydaje się to łagodniejsze i bardziej odpowiednie dla małego dziecka. Jednak ma też swoją mniej oczywistą stronę.

Jeśli dziecko nie zna właściwych słów, może nie być w stanie dokładnie opisać tego, co się wydarzyło. Dorośli mogą je źle zrozumieć albo w ogóle nie zauważyć problemu. A w sytuacji, w której liczy się każde słowo, to naprawdę poważny problem.

Dzieci, które znają prawidłowe nazwy, są lepiej chronione, bo potrafią jasno powiedzieć, co się stało i gdzie. To sprawia, że łatwiej im mówić o trudnych sytuacjach i zwiększa szansę, że zostaną właściwie zrozumiane.

Warto używać właściwych słów w codziennych sytuacjach – podczas kąpieli, u lekarza – bez robienia z tego wielkiej sprawy. Twój ton wiele tu znaczy. Jeśli mówisz o tym spokojnie i naturalnie, dziecko też będzie tak do tego podchodzić.

Dobre sekrety i złe sekrety

Nie każdy sekret jest taki sam, dlatego dziecko powinno rozumieć, na czym polega ta różnica.

Dobry sekret to taka niespodzianka, która po jakimś czasie wychodzi na jaw i sprawia komuś radość. Może to być prezent urodzinowy albo planowana wycieczka. Taki sekret nie budzi lęku i po jakimś czasie przestaje być sekretem.

Zły sekret to taki, przez który dziecko czuje niepokój, wstyd albo strach. Zwłaszcza wtedy, gdy dorosły prosi, żeby nie mówić o nim mamie albo tacie.

Naucz dziecko prostej zasady: jeśli ktoś prosi je, żeby coś ukryło przed rodzicami, to właśnie o tym trzeba powiedzieć rodzicom. Dorośli, którzy mają dobre intencje, nie proszą dzieci o ukrywanie ważnych rzeczy.

Warto wracać do tego tematu w różnych sytuacjach i przypominać o nim co jakiś czas – nie po to, żeby straszyć, ale żeby spokojnie utrwalać tę zasadę. „Pamiętasz, jak rozmawialiśmy o złych sekretach? To byłaby właśnie jedna z takich sytuacji”.

Sytuacje, które warto wspólnie omówić

Dzieci lepiej radzą sobie w trudnych sytuacjach, jeśli miały już okazję wcześniej je sobie wyobrazić i o nich porozmawiać – nie w stresie i pod wpływem chwili, tylko spokojnie, w domu, razem z Tobą.

Przytulanie i całusy „z grzeczności”. Dziecko nie musi przytulać ani całować nikogo, jeśli nie ma na to ochoty – ani dziadka czy babci, ani starego znajomego rodziny. „Wolisz przybić piątkę?” albo „Możesz po prostu pomachać” to zupełnie w porządku alternatywy. Ważne, żeby stanąć po stronie dziecka także w tej konkretnej chwili, nawet przy innych dorosłych.

Zdjęcia i nagrania. Nikt nie powinien robić dziecku zdjęć ani nagrywać go bez jego zgody, zwłaszcza w sytuacjach, które naruszają jego prywatność – na przykład w przebieralni albo w stroju kąpielowym. Jeśli dorosły prosi dziecko, żeby nikomu nie wspominało o zdjęciu, to sygnał alarmowy.

Przebieralnie i prywatna przestrzeń. W szatni, łazience czy pod prysznicem dziecko ma prawo do prywatności – zarówno wobec innych dzieci, jak i wobec dorosłych, których zna.

Badania lekarskie. To konieczny wyjątek, ale rodzic powinien być obecny, a lekarz powinien wyjaśnić dziecku, co robi i dlaczego. Dziecko nie musi milczeć ani udawać, że wszystko jest w porządku, jeśli coś budzi jego dyskomfort.

„Nie mów mamie”. To właśnie wtedy dziecko powinno jak najszybciej opowiedzieć o wszystkim mamie.

Jak rozmawiać o tym na różnych etapach rozwoju

Wiek przedszkolny (3–6 lat). Używaj prawidłowych nazw części ciała w zwykłych, codziennych sytuacjach, bez robienia z tego poważnej rozmowy. Mów prosto: „Twoje ciało należy do ciebie. Nikt nie powinien dotykać cię w sposób, który ci się nie podoba”. Sięgaj też po książki poruszające ten temat – pomagają oswoić temat, zmniejszyć napięcie i sprawić, że taka rozmowa staje się bardziej naturalna. W tym wieku dzieci najlepiej przyswajają zasady, gdy słyszą je spokojnie, jasno i wielokrotnie.

Młodszy wiek szkolny (7–10 lat). Rozmawiaj o konkretnych sytuacjach: „Jeśli ktoś dotknie cię w sposób, który budzi twój niepokój, możesz powiedzieć „nie” i odejść. A potem powiedzieć o tym mnie, bez względu na wszystko”. Wyjaśnij dziecku różnicę między dobrymi a złymi sekretami. Porozmawiaj też o tym, do kogo może się zwrócić, jeśli coś się wydarzy – do nauczyciela, psychologa szkolnego albo innego zaufanego dorosłego.

Nastolatki (11+). Mów wprost – nastolatki bardzo szybko wyczuwają, kiedy ktoś próbuje nimi sterować, i zwykle zamykają się wtedy jeszcze bardziej. Warto uwzględnić także to, co dzieje się w sieci: presję związaną z wysyłaniem intymnych zdjęć, manipulację ze strony partnera lub partnerki czy wiadomości od obcych osób. Powiedz jasno: zgoda to nie jest sam brak sprzeciwu. Zgoda to „powiedziałem(-am) tak” – i można ją wycofać w każdej chwili.

Jak reagować, gdy dziecko Ci się zwierza

To najważniejsza część całej lekcji. To, jak zareagujesz w pierwszych minutach, może zdecydować o tym, czy dziecko przyjdzie do Ciebie także następnym razem.

Od razu zdejmij z dziecka poczucie winy. „To nie twoja wina. Dobrze zrobiłeś(-aś), że mi o tym powiedziałeś(-aś)”. Nawet jeśli dziecko zgodziło się na coś pod presją, nie powiedziało „nie” albo na początku milczało – to nie jest jego wina.

Podziękuj za zaufanie. „Bardzo się cieszę, że mi o tym powiedziałeś(-aś). Wiem, że to nie było łatwe”. Warto powiedzieć to wprost. Dziecko potrzebuje usłyszeć, że zrobiło właściwą rzecz.

Nie wypytuj. Nie dopytuj o szczegóły, których nie musisz znać. Nie zadawaj w kółko tych samych pytań. Wracanie wciąż do tych samych szczegółów może być dla dziecka dodatkowo obciążające. Pytaj tylko o to, co naprawdę jest potrzebne, żeby zrozumieć sytuację.

Zapisz to. Zanotuj własnymi słowami, bez dopowiadania i interpretowania, co dziecko Ci powiedziało i kiedy to się wydarzyło. Taka notatka może później okazać się potrzebna psychologowi, lekarzowi albo policji.

Poszukaj wsparcia. Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie. Możesz skontaktować się z psychologiem dziecięcym, telefonem zaufania, a jeśli będzie taka potrzeba – także z policją. Nie odkładaj tego i nie próbuj rozwiązywać poważnych sytuacji wyłącznie na własną rękę albo tylko w gronie rodziny. Są osoby, które zawodowo pomagają właśnie w takich sprawach.

Praktyczne narzędzia

Przećwiczcie różne sytuacje. Przećwiczcie prosty scenariusz: „Obca osoba chce cię przytulić, a ty nie masz na to ochoty – co wtedy powiesz?”. Powtórzcie kilka krótkich zdań, aż zaczną brzmieć naturalnie. Dziecku, które miało już okazję powiedzieć coś na głos, będzie łatwiej zareagować w prawdziwej sytuacji, niż gdy po raz pierwszy będzie musiało szukać słów pod presją.

Podsuń dziecku gotowe zwroty. „Nie podoba mi się to”, „Nie chcę”, „Powiem o tym mamie” – krótko, spokojnie i bez tłumaczenia się. Dziecko nie musi się przed nikim usprawiedliwiać ani niczego wyjaśniać.

Porozmawiaj z bliskimi. Powiedz dziadkom, ciociom i wujkom wprost, że jeśli twoje dziecko nie ma ochoty na przytulanie, szanujesz to. Warto powiedzieć to przy dziecku. Dzięki temu widzi, że naprawdę stoisz po jego stronie i traktujesz jego granice poważnie.

Wróćcie do kręgu zaufania. Zastanówcie się, do kogo dziecko może zwrócić się oprócz ciebie. Zapiszcie imiona tych osób – a jeśli trzeba, także ich numery telefonów – tak jak przy okazji rozmowy o samodzielnych wyjściach z domu.

Время на прочтение: 5 минут(ы)

Co dzieci robią online – i jak z nimi o tym rozmawiać

Współczesne dzieci żyją online tak, jak starsze pokolenia kiedyś żyły na podwórku – spotykają się, popełniają błędy, uczą się na nich i próbują zrozumieć świat. Różnica polega na tym, że to „podwórko” przeniosło się do świata cyfrowego i rodzicom nie zawsze łatwo za nim nadążyć.

Łatwo popaść tu w skrajności: albo całkowicie to zignorować i liczyć na to, że wszystko jakoś się ułoży, albo próbować kontrolować każdy krok dziecka. Żadne z tych podejść nie sprawdza się jednak na dłuższą metę.

Dobra wiadomość jest taka, że bezpieczeństwo w sieci nie zaczyna się od zakazów ani nadzoru. Zaczyna się od relacji – od tego, żeby dziecko wiedziało, że jeśli coś pójdzie nie tak, nie będzie musiało mierzyć się z tym samo.

Zaufanie i kontrola – jak znaleźć równowagę

Rozmowę o bezpieczeństwie w Internecie najlepiej zacząć, zanim wydarzy się coś trudnego albo niepokojącego. Najlepiej wtedy, gdy dziecko jest jeszcze małe – na przykład kiedy po raz pierwszy bierze do ręki tablet, żeby obejrzeć bajki. Im starsze staje się dziecko, tym trudniej mieć realny wpływ na to, co robi w sieci. Dlatego tak ważne jest, żeby wcześniej zbudować między Wami nawyk szczerej i otwartej rozmowy.

Kontrola rodzicielska, ograniczenia w przeglądarce czy limity czasu przed ekranem mogą być bardzo pomocne. Same w sobie jednak nie wystarczą. Powinny iść w parze z rozmową, dzięki której dziecko zrozumie, po co w ogóle takie zasady istnieją. Nie chodzi o to, żeby mówić: „Sprawdzam wszystko, co robisz”, tylko raczej: „Chcę, żebyś był(-a) bezpieczny(-a), kiedy uczysz się poruszać w tym świecie. A kiedy będziesz na to gotowy(-a), wspólnie ustalimy inne zasady”.

Jak długo takie ograniczenia powinny obowiązywać? Nie ma jednej dobrej odpowiedzi dla wszystkich. Najlepszym wyznacznikiem jest to, jak pewnie dziecko radzi sobie w trudnych sytuacjach i jak łatwo przychodzi mu zwrócenie się do Ciebie, kiedy coś pójdzie nie tak. Im więcej w nim samodzielności i otwartości, tym bardziej możesz stopniowo odpuszczać kontrolę. Tu nie chodzi tylko o wiek. Najważniejsze jest zaufanie, które buduje się po obu stronach.

Co każde dziecko powinno wiedzieć

Oto kilka zasad, które warto przekazać dziecku, i do których warto regularnie wracać – najlepiej od najmłodszych lat:

Internet niczego nie zapomina. Wiadomości, zdjęcia i komentarze – nawet te usunięte – mogą zostać zapisane, udostępnione albo wysłane dalej. Zanim dziecko coś opublikuje, warto, aby zadało sobie pytanie: „Czy na pewno byłoby w porządku, gdyby wszyscy to zobaczyli?”

W sieci nie ma prawdziwej anonimowości. Przykre lub krzywdzące zachowanie online też ma swoje konsekwencje – czasem bardzo poważne. To, że coś zostało napisane w Internecie, nie znaczy, że znika bez śladu.

Dane osobowe powinny pozostać prywatne. Adres domu, nazwa szkoły, zdjęcia z włączoną lokalizacją, trasa powrotu do domu czy samochód stojący pod domem – to wszystko może pomóc obcej osobie ustalić, gdzie w rzeczywistości jest dziecko.

Nie klikaj w linki od obcych. Nawet jeśli wiadomość wygląda tak, jakby pochodziła od znanej marki albo z konta kolegi czy koleżanki, dziecko nie powinno niczego otwierać, dopóki nie sprawdzi tego bezpośrednio u tej osoby.

Nigdy nie udostępniaj haseł ani danych karty. Nikomu. Niezależnie od tego, jak wiarygodnie brzmi taka prośba.

Od razu powiedz rodzicowi, jeśli coś w Internecie wyda Ci się dziwne, nieprzyjemne albo budzące niepokój. Nie próbuj radzić sobie z tym samodzielnie.

Uwaga na oszustwa

Oszustwa internetowe wymierzone w dzieci i młodzież zdarzają się coraz częściej i bywają coraz bardziej wiarygodne. Nabierają się na nie nawet dorośli. Oto kilka sytuacji, o których warto wiedzieć:

„Wygrałeś(-aś) nagrodę”. Dziecko dostaje wiadomość, że wygrało konkurs albo rozdanie i musi tylko podać swoje dane lub zapłacić za dostawę. W rzeczywistości żadnej nagrody nie ma. To po prostu sposób na wyłudzenie pieniędzy albo danych karty.

„Zagłosuj na mnie”. Wiadomość wygląda tak, jakby wysłał ją znajomy: „Pomóż mi, zagłosuj przez ten link”. Link prowadzi jednak do fałszywej strony, która wykrada dane do logowania, a potem rozsyła tę samą wiadomość do kolejnych osób z listy kontaktów dziecka.

„Pobierz tę grę za darmo”. Pobieranie gier i programów z nieoficjalnych stron często wiąże się z ryzykiem zainstalowania ukrytego złośliwego oprogramowania. Taki program może przejąć hasła i dostęp do kont.

„Wiem, co zrobiłeś(-aś)”. W wiadomości ktoś twierdzi, że ma zdjęcia albo informacje na temat dziecka. Chodzi o to, żeby je przestraszyć i skłonić do wysłania pieniędzy albo ujawnienia jeszcze większej ilości prywatnych danych. To forma szantażu i jest nielegalna.

W każdej z tych sytuacji zasada jest taka sama: nie odpisywać, nie klikać, nie płacić i od razu pokazać wiadomość rodzicowi. Nawet jeśli dziecku wydaje się, że łatwiej będzie poradzić sobie z tym samemu.

Jak prowadzić takie rozmowy, żeby dziecko się nie wycofało

Nie ma jednego idealnego momentu na takie rozmowy. Małe dziecko może jeszcze nie do końca rozumieć, o czym mówisz. Dziecko w wieku szkolnym może być przekonane, że jego to nie dotyczy. Nastolatek przewróci oczami i powie, że przecież już to wszystko słyszał.

Jednak właśnie tak to wygląda. Czasem bycie rodzicem oznacza powtarzanie tych samych rzeczy wiele razy, po to, żeby w ważnym momencie dziecko przypomniało sobie Twój głos.

Jest kilka sposobów, dzięki którym takie rozmowy mogą być trochę łatwiejsze:

Zadawaj pytania zamiast wygłaszać kazania. „Co teraz wszyscy oglądają?”, „Czy pisał do Ciebie ktoś, kogo nie znasz?” – to ma być rozmowa, a nie wykład.

Lepiej krótko i często niż długo raz na jakiś czas. 3-minutowa rozmowa w samochodzie może dać więcej niż jedna poważna pogadanka raz w roku.

Odwołuj się do prawdziwych przykładów. Jeśli usłyszysz o jakimś oszustwie, wykorzystaj to jako punkt wyjścia do rozmowy: „To naprawdę się zdarza. Jak myślisz, co byś wtedy zrobił(-a)?”

Zachowaj spokój. Jeśli dziecko powie Ci coś niepokojącego, postaraj się nie pokazywać od razu, jak bardzo Cię to poruszyło. Jeśli zobaczy zbyt silną reakcję, następnym razem może dłużej się zastanawiać, zanim znowu do Ciebie przyjdzie.

Co warto ustalić wcześniej

Najlepiej sprawdzają się te zasady, które ustalicie razem, a nie takie, które są po prostu narzucone z góry.

Hasło bezpieczeństwa. Ustalcie wspólnie zdanie albo krótką frazę, której dziecko będzie mogło użyć w wiadomości albo podczas rozmowy, jeśli poczuje się zagrożone, ale nie będzie mogło powiedzieć tego wprost. Taka fraza sprawdza się lepiej niż jedno słowo, bo trudniej użyć jej przypadkiem.

Zasada „najpierw pokaż to mnie”. Jeśli dziecko otrzyma podejrzaną wiadomość lub plik, nie powinno odpisywać, niczego usuwać ani reagować na własną rękę. Najpierw powinno pokazać wszystko rodzicowi. Warto też zrobić zrzut ekranu, bo może się później przydać jako dowód.

Nie wolno ulegać szantażowi. Jeśli ktoś grozi, że opublikuje coś kompromitującego albo wstydliwego, zapłacenie albo spełnienie żądań tylko pogorszy sytuację. Najważniejsze to od razu powiedzieć o tym rodzicowi. Dla dziecka może to brzmieć jak koniec świata, ale nim nie jest. Takie sytuacje da się rozwiązać – są osoby, które potrafią pomóc, są też możliwości prawne, a dziecko nie musi zostać z tym samo.

Kiedy i gdzie można korzystać z ekranów. Jasne, przewidywalne zasady pomagają ograniczyć napięcia i dają wszystkim coś konkretnego, do czego można się odwołać.

Co możesz zrobić już dziś

Porozmawiaj z dzieckiem o tym, jak wygląda jego życie online – co je interesuje, z jakich aplikacji korzysta, co ogląda i co jest teraz popularne wśród rówieśników. I po prostu słuchaj. To właśnie od tego zaczynają się wszystkie kolejne rozmowy.

Przećwiczcie prostą sytuację. „Ktoś pisze do Ciebie, że wygrałeś(-aś) nowy telefon. Co robisz?” – przejdźcie przez taki scenariusz razem, spokojnie i bez oceniania.

Wymyślcie hasło bezpieczeństwa – najlepiej już teraz i w lekkiej, swobodnej atmosferze. Warto je też zapisać.

Sprawdźcie razem ustawienia prywatności w telefonie dziecka i na jego kontach w mediach społecznościowych – wspólnie, a nie bez jego udziału.

Włącz kontrolę rodzicielską, jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś(-aś), i wyjaśnij dziecku, jak działa oraz po co jest potrzebna – także z myślą o tym, że z czasem będzie można stopniowo z niej rezygnować.

Celem nie jest pełna kontrola. Chodzi o to, żeby dziecko wiedziało, że jeśli w sieci wydarzy się coś niepokojącego, ma dorosłego, do którego może przyjść bez strachu przed tym, co stanie się dalej.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Jak rozmawiać o tym z dzieckiem, na co zwracać uwagę i kiedy reagować

Dzieci spędzają w szkole dużą część swojego życia – tam uczą się nawiązywać przyjaźnie, budować relacje i radzić sobie w trudnych sytuacjach. Czasem jednak mierzą się w tym miejscu z problemami, których same nie są w stanie rozwiązać. Należą do nich przemoc rówieśnicza, nazywana też bullyingiem, a także poważne konflikty.

Konflikty a bullying – jak odróżnić jedno od drugiego

Drobne szkolne konflikty są czymś powszechnym. To właśnie dzięki nim dzieci uczą się stawiać granice i bronić siebie. Bullying to jednak coś innego. To systematyczne nękanie jednego dziecka, które powtarza się raz za razem. Nie mija samo i dziecko nie jest w stanie poradzić sobie z nim w pojedynkę.

Rodzaje bullyingu

Fizyczny: bicie, niszczenie rzeczy, niechciany dotyk;

Słowny: wyzwiska, groźby, żarty z wyglądu, pochodzenia lub religii;

Społeczny: wykluczanie, izolowanie, obgadywanie, rozpowszechnianie nieprawdziwych plotek.

Jak rozpoznać, że dziecko ma problemy w szkole

Dzieci nie zawsze mówią wprost o swoich uczuciach, ale ich zachowanie i mowa ciała często wiele zdradzają. Oto sygnały, na które warto zwrócić uwagę:

Niechęć do chodzenia do szkoły. Regularne spóźnienia, skargi na złe samopoczucie, prośby o zostanie w domu albo odmowa udziału w wycieczkach szkolnych – zwłaszcza jeśli wcześniej to się nie zdarzało.

Rozdrażnienie, zmęczenie i pogorszenie ocen. Dziecko, które zmaga się z trudnościami, często wyładowuje napięcie na bliskich i traci zainteresowanie szkołą oraz swoimi hobby – nie dlatego, że stało się leniwe, ale dlatego, że cała jego energia jest pochłaniana przez coś innego.

Prośby o pieniądze i niechęć do wyjaśnienia, po co są potrzebne. Przemocy rówieśniczej często towarzyszą wymuszenia. Jeśli dziecko coraz częściej prosi o pieniądze, ale unika wyjaśnień, to sygnał alarmowy.

Odmowa chodzenia w konkretne miejsca. Droga do szkoły, sala gimnastyczna, szkolny plac zabaw – dziecko może unikać miejsc, w których czuje się bezbronne, nie tłumacząc dlaczego.

Zaburzenia snu utrzymujące się przez kilka tygodni. Dziecko nie może zasnąć, budzi się w nocy albo ma trudność ze wstawaniem rano. Jeśli taki stan utrzymuje się przez kilka dni albo tygodni, warto o tym porozmawiać.

Siniaki, zadrapania, zniszczone rzeczy. Dzieci przewracają się i wdają w bójki – to normalne. Niepokój powinno wzbudzić dopiero to, że takie ślady pojawiają się regularnie, a dziecko nie chce albo nie potrafi wyjaśnić, skąd się wzięły.

Każdy z tych sygnałów z osobna nie musi jeszcze niczego oznaczać. Ale jeśli kilka z nich pojawia się jednocześnie, warto uważnie przyjrzeć się sytuacji i porozmawiać z dzieckiem.

Jak zacząć rozmowę

Jeśli coś Cię niepokoi, nie czekaj, aż dziecko samo przyjdzie do Ciebie. Wybierz spokojny moment – nie tuż po szkole i nie w biegu. Zacznij od obserwacji: „Zauważyłem(-am), że ostatnio wracasz do domu zmęczony(-a). Chcę wiedzieć, czy wszystko u Ciebie w porządku”. Taki początek daje dziecku przestrzeń, żeby się otworzyć.

Co zrobić, jeśli dziecko zaprzecza, że coś jest nie tak

Czasem dziecko mówi: „Wszystko jest w porządku”, nawet jeśli wyraźnie widać, że tak nie jest. To nie musi oznaczać, że kłamie – być może boi się, że sytuacja się pogorszy, wstydzi się albo po prostu nie potrafi tego wyjaśnić. W takiej sytuacji nie naciskaj i nie próbuj wymuszać zwierzeń. Zamiast tego daj mu znać, że jesteś obok i nigdzie Ci się nie spieszy: „Dobrze, rozumiem. Gdy będziesz chciał(-a) porozmawiać – jestem obok”. I dalej uważnie obserwuj sytuację.

Co zrobić, jeśli to jednak bullying

Przede wszystkim: zdejmij z dziecka poczucie winy. Musi wiedzieć, że to nie jego wina i że taka sytuacja mogła spotkać każdego. Powiedz mu to wprost: „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś(-aś). Wierzę Ci. To nie Twoja wina. Pomogę Ci”.

Porozmawiaj z dzieckiem. Pokaż mu, że to, co się dzieje, nie jest normalne: „Tak nie powinno być i razem coś z tym zrobimy”. Pomóż mu ćwiczyć pewne zachowanie: wyprostowaną sylwetkę, uniesioną głowę, spokojne spojrzenie. Brak reakcji na prowokację też może być postawą. Nie zachęcaj dziecka, żeby samo zaczynało bójkę. Dokumentuj wszystko: zrzuty ekranu, zdjęcia, daty.

Skontaktuj się ze szkołą. Idź do wychowawcy z konkretnymi faktami: co się wydarzyło, kiedy i kto był przy tym obecny. Zachowaj spokój i skup się na faktach. Ustalcie, jakie kroki zostaną podjęte i w jakim terminie. Jeśli nic się nie zmieni, zgłoś sprawę dyrekcji.

Jeśli szkoła nie reaguje, zgłoś sprawę wyżej – do odpowiednich organów prowadzących lub nadzorujących szkołę, a w razie potrzeby także na policję. Zmiana szkoły albo klasy to ostateczność i warto pamiętać, że nie zawsze sama w sobie rozwiązuje problem. Te same mechanizmy mogą przenieść się z dzieckiem do nowego środowiska.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Proste zasady na czas, kiedy nie ma Cię obok

Dla wielu rodziców zostawienie dziecka samego w domu jest równie stresujące jak pozwolenie mu na samodzielne wyjście. Co będzie, jeśli ktoś zadzwoni do drzwi? A jeśli coś wydarzy się w mieszkaniu? Taki niepokój jest całkowicie zrozumiały. Można go jednak zmniejszyć, jeśli wcześniej spokojnie omówisz z dzieckiem jasne zasady i trochę je razem przećwiczycie.

Kiedy dziecko jest gotowe, żeby zostać samo w domu

Nie ma jednej „właściwej” granicy wieku – najważniejsze jest to, jak dziecko zachowuje się w domu.

Najpewniej możesz zacząć od krótkiego zostawiania dziecka samego, jeśli:

• nie boi się zostawać samo, nawet przez krótki czas;
• wie, jak do Ciebie zadzwonić;
• rozumie podstawowe zasady bezpieczeństwa;
• potrafi zająć się sobą bez ciągłego nadzoru;
• nie ma skłonności do ryzykownych eksperymentów, na przykład z kuchenką lub urządzeniami elektrycznymi.

Jak zacząć zostawiać dziecko samo w domu

Nie ma potrzeby od razu wychodzić na długo. Zarówno Ty, jak i dziecko potrzebujecie czasu, żeby oswoić się z tym nowym doświadczeniem. Najlepiej zacząć od krótkich wyjść – na 10–15 minut. Możesz na przykład pójść do sklepu obok albo szybko wyjść z psem.

Stopniowo wydłużaj ten czas: najpierw do 10–15 minut, potem do 20–30 minut, a później do godziny. Na początku możecie też umówić się, że będziecie w kontakcie – na przykład zadzwonicie do siebie po 10 minutach.

I jeszcze jedno: najlepiej wcześniej ustalić, czym dziecko zajmie się podczas Twojej nieobecności. Warto wspólnie ułożyć prosty plan i uwzględnić w nim takie czynności jak odrabianie lekcji, oglądanie bajek albo spokojna zabawa. Dzięki temu Wam obojgu będzie łatwiej zachować spokój.

Najważniejsza zasada: nie otwieraj drzwi

To podstawowa zasada, którą warto szczególnie podkreślić.

Dziecko nie powinno otwierać drzwi nikomu poza rodzicami. Nawet jeśli ktoś mówi, że jest kurierem, sąsiadem, „znajomym rodziców” albo twierdzi, że ma pilną sprawę.

Może ono po prostu nie wdawać się w rozmowę albo powiedzieć przez drzwi: „Nie mogę otworzyć, proszę zadzwonić do moich rodziców.”

Co zrobić, jeśli ktoś dzwoni do drzwi albo puka

Omów z dzieckiem prosty plan działania:

• Nie otwieraj drzwi;
• Nie mów, że jesteś sam(-a) w domu;
• Zadzwoń do rodziców;
• W razie potrzeby zadzwoń pod numer alarmowy 112.

To ważne, żeby wyjaśnić dziecku, że jeśli nie otworzy drzwi, nic złego się nie stanie i nikomu nie zrobi tym przykrości ani krzywdy. Kurier może zostawić paczkę pod drzwiami, a znajomi rodziny mogą poczekać, aż rodzice wrócą do domu. Bezpieczeństwo dziecka zawsze powinno być najważniejsze. Lepiej nie otworzyć drzwi komuś znajomemu niż przez pomyłkę znaleźć się w niebezpiecznej sytuacji.

Telefon to podstawowe narzędzie bezpieczeństwa

Warto wcześniej sprawdzić, czy dziecko:

• wie, jak do Ciebie zadzwonić;
• umie odebrać połączenie;
• rozumie, do kogo jeszcze może zadzwonić – na przykład do babci, sąsiada lub innych bliskich;
• ma naładowany telefon.

Możesz też wcześniej przygotować listę zaufanych osób, z którymi dziecko może skontaktować się w razie niebezpieczeństwa. Zapisz ich numery w telefonie dziecka i upewnij się, że wie ono, jak i do kogo zadzwonić.

Możecie również umówić się, że będziecie się regularnie kontaktować, na przykład co 15 minut.

Czego unikać

Omów z dzieckiem, czego nie powinno robić, gdy nie ma Cię w domu.

Na przykład:

• Nie włączaj kuchenki ani piekarnika;
• Nie używaj bardziej skomplikowanych urządzeń elektrycznych bez pozwolenia;
• Nie otwieraj okien i nie wchodź na parapet;
• Nie wychodź z mieszkania bez pozwolenia;
• Nie otwieraj drzwi i nie rozmawiaj z obcymi.

Co zrobić, jeśli coś pójdzie nie tak

Ważne, żeby dziecko wiedziało, jak ma się zachować, jeśli coś je przestraszy albo wydarzy się coś niepokojącego. W takiej sytuacji może:

• najpierw zadzwonić do rodziców;
• skontaktować się z zaufanymi osobami;
• poprosić o pomoc sąsiadów, których zna;
• zadzwonić pod numer alarmowy 112, jeśli nie uda się skontaktować z nikim bliskim

Koniecznie podkreśl też jedną najważniejszą rzecz: lepiej zadzwonić bez potrzeby, niż nie zadzwonić wtedy, gdy pomoc naprawdę jest potrzebna.

Praktyczne wskazówki: jak przygotować dziecko

Taką wiedzę najlepiej utrwala się przez proste, regularne powtórki. Oto co możesz zrobić:

Przećwicz różne sytuacje

• „Co zrobisz, jeśli ktoś zadzwoni do drzwi?”
• „A co zrobisz, jeśli nagle zabraknie prądu?”

Poćwiczcie korzystanie z telefonu

Pozwól dziecku samodzielnie wybrać najważniejsze numery.

Przygotuj listę kontaktów

Zostaw ją w widocznym miejscu i pokaż dziecku, gdzie dokładnie się znajduje.

Zróbcie “próbę generalną”

Wyjdź z domu na 10–15 minut i zobacz, jak dziecko poradzi sobie w takiej sytuacji.

Zanim wyjdziesz

Krótka lista kontrolna:

• Twój telefon i telefon dziecka są naładowane;
• Dziecko wie, dokąd wychodzisz i kiedy wrócisz;
• Dziecko ma pod ręką listę zaufanych kontaktów;
• Omówiliście wspólnie, co dziecko może robić, a czego nie.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Jak przygotować dziecko do pierwszego samodzielnego wyjścia i pozwolić mu na to bez zamartwiania się

Pozwolenie dziecku na samodzielne wyjście może być stresujące – zwłaszcza za pierwszym razem. Nawet jeśli wiesz, że to naturalny etap dorastania, i że jego rówieśnicy już wychodzą bez dorosłych, wciąż możesz się martwić. Żeby trochę zmniejszyć ten niepokój, warto wcześniej przygotować dziecko do pierwszego samodzielnego wyjścia i upewnić się, że zna podstawowe zasady bezpieczeństwa w mieście.

Jak rozpoznać, czy dziecko jest gotowe

Nie ma jednej konkretnej granicy wieku, od której dziecko jest gotowe wychodzić samo. Najważniejsze są jego zachowanie, stopień samodzielności i indywidualne cechy.

Dziecko najpewniej jest gotowe na pierwsze samodzielne wyjścia, jeśli:

• zna drogę do domu;
• potrafi korzystać z telefonu i wie, jak do Ciebie zadzwonić;
• rozumie podstawowe zasady bezpieczeństwa;
• umie powiedzieć dorosłemu „nie”;
• daje Ci znać, gdy zmieniają się jego plany.

Jeśli dziecko nie ma jeszcze wszystkich tych umiejętności, to zupełnie normalne. To po prostu znak, że warto poświęcić tym obszarom więcej uwagi i spokojnie je z nim przećwiczyć.

Jak radzić sobie z obcymi

Dzieci mają znacznie mniej doświadczenia niż dorośli. Dlatego nie zawsze potrafią ocenić, czy dana sytuacja jest niebezpieczna. Nie zawsze potrafią też rozpoznać wśród obcych osobę, która może stanowić zagrożenie.

Dlatego tak ważne jest, by wyjaśnić dziecku, że niebezpieczny dorosły może wyglądać zupełnie zwyczajnie. Może być schludnie ubrany, uprzejmy i twierdzić, że zna rodziców dziecka. Właśnie dlatego trzeba zwracać uwagę nie tylko na wygląd takiej osoby, ale przede wszystkim na jej zachowanie.

Co od razu powinno wzbudzić czujność

Wyjaśnij dziecku, że to są sygnały ostrzegawcze:

• Dorosły prosi, żeby rozmowa pozostała tajemnicą;
• Dorosły wywiera presję i nie daje dziecku czasu do namysłu;
• Mówi: „Tata/Mama się zgodził(-a)”, choć Ty nic o tym nie wiesz;
• Prosi, żeby gdzieś z nim pójść albo coś mu pokazać;
• Oferuje prezenty, jedzenie albo „niespodziankę”.

Jeśli wydarzy się coś takiego, najlepiej od razu odejść i zadzwonić do rodziców.

Zasady kontaktu z obcymi, które warto omówić z dzieckiem

• Nigdy nie idź nigdzie z osobą, której nie znasz. Wyjaśnij dziecku, że to normalna zasada, która pomaga zadbać o własne bezpieczeństwo.
• Nie pomagaj obcym osobom na ulicy, jeśli w pobliżu są dorośli. Podkreśl, że jeśli dorosły naprawdę potrzebuje pomocy, najpierw poprosi o nią innego dorosłego, a nie dziecko. Jeśli w okolicy nie ma innych dorosłych osób, dziecko powinno zadzwonić po odpowiednie służby. 
• Nie ufaj obcej osobie, która zachowuje się tak, jakby cię znała. Uprzedź dziecko, że porywacz może znać imiona i nazwisko członków rodziny, ale to wcale nie znaczy, że można mu zaufać. W takiej sytuacji dziecko powinno od razu skontaktować się z rodzicami. 
• Nie wsiadaj do samochodu z obcymi. Pod żadnym pozorem dziecko nie powinno wsiadać do auta z osobą, której nie zna – nawet jeśli jest ona w mundurze, na przykład policjanta lub strażaka.
• Nie wsiadaj do windy z obcą osobą. Naucz dziecko mówić: „Poczekam na następną windę”, zwłaszcza jeśli w pobliżu nie ma nikogo więcej.

Inne ważne rzeczy, których powinno się nauczyć dziecko

• Informowanie rodziców o swoich planach i trasie. Naucz dziecko, żeby zawsze dawało Ci znać o każdej zmianie planów w ciągu dnia. Jeśli odwołano zajęcia po lekcjach, idzie do kolegi albo koleżanki lub chce wrócić ze szkoły inną drogą, rodzice powinni o tym wiedzieć.
• Znajomość zasad ruchu drogowego. Upewnij się, że dziecko wie, jak bezpiecznie przechodzić przez jezdnię i że podczas zabawy nie wybiega na ulicę.
• Krzyczenie i wołanie o pomoc. W sytuacji zagrożenia dziecko powinno od razu zwrócić na siebie uwagę otoczenia i głośno krzyczeć: „Nie znam tej osoby! Pomocy!”
• Ucieczka w miejsce, gdzie jest dużo ludzi. Na przykład do sklepu albo apteki.
• Telefon do rodziców lub pod numer alarmowy 112, jeśli dziecko nie ma innego sposobu, by wezwać pomoc.

Co możesz zrobić już teraz

• Przećwiczcie różne sytuacje. Omów z dzieckiem zasady opisane powyżej i regularnie do nich wracajcie. Możesz na przykład zapytać: „Co byś zrobił(-a), gdyby ktoś poprosił Cię o pomoc w szukaniu szczeniaczka?”.

• Przećwiczcie razem zdanie: „Nie znam pani/pana i nie będę z panią/panem rozmawiać!”. Wyjaśnij dziecku, że odpowiedzialny dorosły to zrozumie i nie poczuje się urażony.

• Stwórzcie krąg zaufania. Zapisz w telefonie dziecka numery do zaufanych osób i omówcie, którzy konkretnie krewni i znajomi mogą odebrać je ze szkoły albo z zajęć dodatkowych.

• Pokaż dziecku, do kogo może zwrócić się o pomoc. Mogą to być policjanci, pracownicy ochrony, osoby pracujące w sklepie lub parku, a także kobiety z dziećmi.

• Naucz dziecko międzynarodowego gestu proszenia o pomoc. Wykonuje się go dłonią: najpierw otwiera się dłoń, potem chowa kciuk do środka, a następnie zaciska pozostałe palce w pięść. Ten gest może się przydać wtedy, gdy z jakiegoś powodu nie da się głośno zawołać o pomoc. Na przykład jeśli dziecko stoi obok porywacza i boi się zwrócić na siebie uwagę.

• Ustalcie hasło bezpieczeństwa. Wymyśl z dzieckiem sekretne słowo, które będzie znało tylko ono, Ty i najbliżsi. Jeśli ktoś powie: „Mama mnie przysłała”, dziecko powinno poprosić o podanie tego hasła. Jeśli ta osoba go nie zna, to sygnał, żeby natychmiast odejść i zadzwonić do rodziców.

Lista kontrolna przed samodzielnym wyjściem

Samodzielne wychodzenie z domu to coś, czego dziecko uczy się stopniowo. Im lepiej zna zasady, tym spokojniej czujesz się jako rodzic. Na początku najlepiej wybierać krótkie, dobrze znane trasy blisko domu, a dopiero później stopniowo pozwalać dziecku oddalać się trochę dalej.

Przed wyjściem warto szybko sprawdzić:

• czy telefon dziecka jest naładowany;
• czy dziecko dokładnie wie, dokąd idzie i o której wróci;
• czy ustaliliście, kiedy ma się odezwać;
• czy wspólnie omówiliście trasę.

Время на прочтение: 6 минут(ы)

Wat kinderen moeten weten over hun lichaam, hun grenzen en het recht om “nee” te zeggen

De meeste volwassenen die kinderen kwaad doen, zijn geen vreemden. Meestal zijn het mensen die het kind al kent: familieleden, trainers, vrienden van het gezin, buren. Mensen die het kind vertrouwt.

Daarom is de belangrijkste bescherming niet de angst voor vreemden, maar een kind dat de eigen grenzen kent en dat gelooft dat het met alles bij u terecht kan.

Deze les is niet bedoeld om angst aan te jagen. Het is bedoeld om kinderen duidelijkheid en woorden te geven — en het biedt u de middelen om deze gesprekken te voeren.

Het lichaam is van het kind

Dit klinkt voor de hand liggend. Maar veel kinderen weten dit niet — omdat geen enkele volwassene het ooit expliciet tegen hen heeft gezegd.

Van jongs af aan krijgen kinderen tegenstrijdige boodschappen mee: «Geef oma een knuffel”, «Laat de dokter even kijken”, «Maak er geen ophef over.” Dit alles komt voort uit goede bedoelingen. Maar wat een kind hieruit opmaakt, is: mijn lichaam is niet helemaal van mij. Volwassenen weten het beter.

Die overtuiging maakt kinderen kwetsbaar.

Zeg het rechtstreeks: “Jouw lichaam is van jou.” Leg uit dat ze zich ongemakkelijk mogen voelen – en dat ook mogen zeggen. Dat hun gevoelens ertoe doen. Dat “Ik vind dit niet leuk” een goede reden is om nee te zeggen.

Grenzen en het recht om nee te zeggen

Persoonlijke grenzen hebben te maken met het lichaam, de persoonlijke ruimte en de gevoelens van een kind. Ze mogen zelf bepalen wie hen mag knuffelen, aanraken of fotograferen. En ze mogen nee zeggen – tegen elke volwassene, ook tegen iemand die ze kennen, en ook tegen een familielid.

De enige uitzonderingen zijn noodzakelijke medische zorg in aanwezigheid van een ouder en echte noodsituaties. Zelfs dan geldt de regel nog steeds: het kind moet begrijpen wat er gebeurt en waarom. Een arts legt het uit en de ouder is erbij.

Leer de zwemkledingregel: de lichaamsdelen die door zwemkleding worden bedekt, zijn privé. Niemand mag ze aanraken of bekijken — behalve een arts tijdens een onderzoek (in aanwezigheid van een ouder) of een ouder wanneer een jong kind hulp nodig heeft. Als iemand deze regel probeert te overtreden, of een kind vraagt om deze samen met iemand anders te overtreden — moet een kind dit dan onmiddellijk aan een ouder vertellen.

Deze regel werkt omdat het concreet is. Een kind hoeft geen nuances te beoordelen — er is een duidelijke grens die gemakkelijk te onthouden en uit te leggen is.

Waarom anatomische benamingen belangrijk zijn

Veel ouders gebruiken koosnaampjes voor lichaamsdelen. Dat klinkt vriendelijker en past beter bij een jong kind. Maar er zit ook een groot nadeel aan.

Als een kind de juiste woorden niet kent, kan het niet nauwkeurig beschrijven wat er met hem of haar is gebeurd. Volwassenen kunnen het verkeerd opvatten – of het helemaal niet opmerken. In een situatie waarin elk woord telt, is dat een ernstige tekortkoming.

Kinderen die de juiste benamingen kennen, zijn beter beschermd: ze kunnen duidelijk zeggen wat er is gebeurd en waar. Dat verlaagt de drempel om erover te praten – en vergroot de kans dat ze gehoord en goed begrepen worden.

Gebruik de juiste woorden in het dagelijks leven – tijdens het baden, bij de dokter, zonder er een groot punt van te maken. Uw toon is het signaal. Als u er nuchter over bent, zal uw kind dat ook zijn.

Goede geheimen en slechte geheimen

Niet alle geheimen zijn hetzelfde — en kinderen moeten het verschil begrijpen.

Een goed geheim is een verrassing die binnenkort wordt onthuld en iedereen blij maakt. Een verjaardagscadeau, een reis die wordt gepland. Het veroorzaakt geen angst en er is een einddatum aan verbonden.

Een slecht geheim is er een waardoor een kind zich angstig, beschaamd of bang voelt. Vooral een geheim dat een volwassene hen vraagt te verzwijgen voor mama of papa.

Leer hen de regel: als iemand je vraagt iets geheim te houden voor je ouders, dan is dat precies wat je aan je ouders moet vertellen. Volwassenen die het goed bedoelen, vragen kinderen niet om dingen te verbergen.

Herhaal dit na verloop van tijd in verschillende situaties – niet als een angstaanjagende waarschuwing, maar als een rustig, herhaald feit. «Weet je nog wat we hebben besproken over slechte geheimen? Dit zou er zo een zijn.“

Scenario’s die u met uw kind moet bespreken

Kinderen gaan beter om met moeilijke momenten als ze er al over hebben nagedacht – niet in het heetst van de strijd, maar rustig, thuis, samen met u.

Knuffels en kusjes «uit beleefdheid”. Uw kind hoeft niemand te knuffelen of te kussen als het dat niet wil – noch een grootouder, noch een oude vriend van de familie. «Ik geef liever een high five“ of «Mag ik in plaats daarvan zwaaien?“ zijn prima alternatieven. Steun uw kind op dat moment, ook in het bijzijn van andere volwassenen.

Foto’s en video’s. Niemand mag uw kind fotograferen of filmen zonder zijn of haar toestemming — vooral niet in situaties die vreemd aanvoelen: in een kleedkamer, in zwemkleding, «gewoon voor de lol“. Als een volwassene uw kind vraagt om u niets over een foto te vertellen — dan is dat een waarschuwingsteken.

Kleedkamers en privéruimtes. In een kleedkamer, toilet of douche heeft uw kind recht op privacy — zowel ten opzichte van andere kinderen als ten opzichte van volwassenen die het kent.

Medische onderzoeken. Dit is een noodzakelijke uitzondering, maar er moet een ouder bij zijn en de arts moet uitleggen wat er gebeurt en waarom. Uw kind hoeft niet te zwijgen en hoeft ook niet het gevoel te hebben dat het iets moet ondergaan waar het zich ongemakkelijk bij voelt.

«Vertel het niet aan je mama». Eén conclusie: dat is precies wat ze aan hun mama moeten vertellen.

Hierover praten op verschillende leeftijden

Kleuterschool (3–6 jaar). Gebruik de juiste benamingen voor lichaamsdelen in gewone gesprekken – zonder er een punt van te maken. Houd het simpel: «Je lichaam is van jou. Niemand mag je aanraken op een manier die je niet prettig vindt.» Lees samen boeken over dit onderwerp – dat haalt de spanning eraf en zorgt ervoor dat het natuurlijk aanvoelt. Op deze leeftijd nemen kinderen regels gemakkelijk op als ze rustig uitgelegd en herhaald worden.

Basisschool (7–10 jaar). Praat over concrete situaties: “Als iemand je op een manier aanraakt die niet goed voelt, mag je nee zeggen en weglopen. En vertel het me, wat er ook gebeurt.” Leg het verschil uit tussen goede en slechte geheimen. Bespreek met wie ze nog meer kunnen praten als er iets gebeurt: een leerkracht, de schoolbegeleider of een andere volwassene die ze vertrouwen.

Tieners (11+). Wees duidelijk — tieners merken het als ze gemanipuleerd worden, en daardoor sluiten ze zich af. Breng de online dimensie ter sprake: druk om intieme foto’s te delen, manipulatie door een vriendje, vreemden in hun berichten. Zeg expliciet: toestemming betekent niet “ze hebben geen nee gezegd”. Toestemming betekent “ze hebben ja gezegd” — en die toestemming kan op elk moment worden ingetrokken.

Als uw kind u iets vertelt: hoe u het best kunt reageren

Dit is het belangrijkste onderdeel van de hele cursus. Hoe u in de eerste paar minuten reageert, bepaalt of ze ook volgende keer naar u toe komen.

Laat het schuldgevoel onmiddellijk verdwijnen. “Dit is niet jouw schuld. Je hebt er goed aan gedaan om het mij te vertellen.” Zelfs als ze ergens in meegingen, geen nee zeiden of aanvankelijk zwegen – het is niet hun schuld.

Bedank hen omdat ze u in vertrouwen nemen. “Ik ben heel blij dat je het mij verteld hebt. Ik weet dat dat niet makkelijk was.” Zeg dit hardop. Ze moeten horen dat ze het juiste hebben gedaan.

Stel geen vragen. Vraag niet naar details die u niet nodig heeft. Stel dezelfde vragen niet meerdere keren. Herhaaldelijk vragen stellen leidt tot herhaaldelijk leed. Vraag alleen naar de informatie die u nodig heeft om de situatie te begrijpen.

Schrijf het op. Noteer het — in uw eigen woorden, zonder dit te interpreteren — wat uw kind u heeft verteld en wanneer. Dit kan later van pas komen: voor een hulpverlener, een arts of de politie.

Vraag ondersteuning. U hoeft dit niet alleen aan te pakken. Een kinderpsycholoog, een hulplijn en, indien nodig, de politie. Wacht niet te lang en probeer ernstige situaties niet binnen het gezin op te lossen. Er zijn mensen die er hun werk van hebben gemaakt om juist hierbij te helpen.

Praktische hulpmiddelen

Rollenspel. Speel een scenario na: «Een vreemde wil je knuffelen en jij wilt dat niet – wat zeg je dan?“ Oefen een paar zinnetjes totdat ze vanzelf komen. Een kind dat de woorden al hardop heeft uitgesproken, zal het beter redden dan een kind dat er onder druk voor het eerst over nadenkt.

Geef hen kant-en-klare zinnen. “Dit vind ik niet leuk”, “Ik wil dit niet”, “Ik ga het aan mijn moeder vertellen” — kort, kalm, zonder dat er een uitleg nodig is. Ze zijn niemand een reden verschuldigd.

Praat met familieleden. Vertel het aan de grootouders, tantes en ooms: als uw kind geen knuffel wil, respecteert u dat. Zeg dat in het bijzijn van uw kind. Zo laat u zien dat u het meent.

Kijk nog eens naar de cirkel van vertrouwen. Bij wie kunnen ze nog meer terecht, behalve bij u? Schrijf de namen op – en indien nodig ook de telefoonnummers – net zoals u heeft gedaan in de les over alleen thuisblijven.

Время на прочтение: 5 минут(ы)

Wat kinderen online doen — en hoe u daarover kunt praten

Kinderen brengen tegenwoordig veel tijd online door zoals wij vroeger in de buurt speelden: rondhangen, fouten maken, dingen ontdekken. Het verschil is dat de buurt nu digitaal is geworden, en dat is voor ouders niet altijd even gemakkelijk op te volgen.

Het is verleidelijk om in extremen te vervallen: het ofwel volledig negeren en op het beste hopen, ofwel proberen alles in de gaten te houden. Geen van beide werkt op de lange termijn.

Het goede nieuws is dat online veiligheid niet begint met beperkingen of toezicht. Het begint met verbondenheid. Een kind moet weten dat het er niet alleen voor staat als er iets misgaat.

Vertrouwen en controle: het juiste evenwicht vinden

U kunt maar beter een gesprek over internetveiligheid beginnen voordat er iets gebeurt — het liefst al op jonge leeftijd, rond de tijd dat ze voor het eerst een tablet oppakken om tekenfilms te kijken. Hoe ouder een kind wordt, hoe moeilijker het is om toezicht te houden — en hoe belangrijker het is dat jullie er al een gewoonte van hebben gemaakt om openlijk met elkaar te praten.

Ouderlijk toezicht, browserbeperkingen, limieten voor schermtijd — het zijn allemaal nuttige hulpmiddelen, maar ze werken alleen in combinatie met een gesprek. Uw kind moet begrijpen waarom deze hulpmiddelen er zijn. Niet: «Ik houd alles in de gaten wat jij doet», maar: «Ik wil dat je veilig bent terwijl je leert je weg te vinden in deze wereld. Als je er klaar voor bent, bedenken we iets anders.»

Hoelang moet u deze regels aanhouden? Daar is geen eenduidig antwoord op. De beste maatstaf is: hoe zelfverzekerder uw kind met moeilijke situaties omgaat – en hoe sneller het naar u toe komt als er iets misgaat – hoe meer u een stapje terug kunt doen. Het gaat niet om de leeftijd. Het gaat om het vertrouwen dat in beide richtingen groeit.

Wat elk kind moet weten

Een aantal principes waar u regelmatig op terug moet komen, en daar kunt u al op jonge leeftijd mee beginnen:

Het internet onthoudt alles. Berichten, foto’s, reacties – zelfs als deze verwijderd zijn – kunnen opgeslagen en gedeeld worden. Voordat uw kind iets plaatst, kan het deze vraag te stellen: «Vind ik het oké als iedereen dit ziet?»

Er bestaat geen echte anonimiteit. Onvriendelijk gedrag op internet heeft nog steeds gevolgen — soms ernstige. Woorden verdwijnen niet zomaar omdat ze zijn getypt.

Persoonlijke informatie blijft privé. Het thuisadres, de naam van de school, foto’s met locatietags, de route die ze naar huis nemen, de auto die buiten geparkeerd staat — al deze informatie kan een vreemde helpen om een kind in het echt op te sporen.

Klik niet op links van onbekenden — zelfs als het bericht afkomstig lijkt te zijn van een merk dat ze herkennen, of van het account van een vriend lijkt te komen. Controleer dit eerst rechtstreeks bij die vriend.

Deel nooit wachtwoorden of kaartgegevens. Met niemand. Hoe overtuigend het verzoek ook klinkt.

Vertel het onmiddellijk aan een ouder als er online iets vreemd gebeurd, of als het kind zich ongemakkelijk of beangstigend voelt. Ze hoeven dit niet alleen op te lossen.

Let op: oplichting

Online oplichting gericht op kinderen en tieners komt steeds vaker voor — en is steeds overtuigender. Zelfs volwassenen trappen erin. Hier volgen enkele echte voorbeelden waarvan u en uw kind op de hoogte moeten zijn:

«Je hebt een prijs gewonnen.» Een bericht waarin staat dat uw kind een prijs heeft gewonnen — het hoeft alleen maar zijn of haar gegevens in te vullen of de verzendkosten te betalen. Er is geen prijs. Dit is een manier om aan kaartgegevens of geld te komen.

«Stem voor mij.» Er verschijnt een bericht dat afkomstig lijkt te zijn van een vriend: «Help me even, stem via deze link.» De link leidt naar een phishing-website die de inloggegevens steelt — en vervolgens hetzelfde bericht verstuurt naar iedereen in de contactenlijst van uw kind.

«Download dit spelletje gratis.» Het installeren van software van niet-officiële websites gaat vaak gepaard met verborgen malware die wachtwoorden en toegang tot accounts kan stelen.

«Ik weet wat je hebt gedaan.» In een bericht wordt beweerd dat er foto’s of informatie over uw kind beschikbaar zijn. Ze willen uw kind bang maken, zodat het geld of meer persoonlijke gegevens verstuurt. Dit is chantage — en het is illegaal.

Het advies voor al deze gevallen is hetzelfde: reageer niet, klik niet, betaal niet — en vertel het meteen aan een ouder, ook al lijkt het misschien makkelijker om het alleen op te lossen.

Hoe u deze gesprekken kunt voeren zonder dat ze blokkeren

Er is geen ideaal moment. Een jong kind begrijpt misschien niet waar u het over heeft. Een leerling van de basisschool zal ervan overtuigd zijn dat het hem of haar nooit zal overkomen. Een tiener zal met zijn of haar ogen rollen en zeggen dat ze dit allemaal al eens hebben gehoord.

Maar zo gaat dat nu eenmaal. Ouderschap betekent soms dat u steeds weer hetzelfde moet herhalen – want als het moment daar is, zal uw kind zich uw woorden herinneren.

Een paar dingen die deze gesprekken iets minder moeilijk maken:

Stel vragen in plaats van uw kind de les te lezen. “Wat kijkt iedereen op dit moment?”, “Heeft iemand die je niet kent je ooit een bericht gestuurd?” — dit is een gesprek, geen praatje

Kort en vaak is beter dan lang en jaarlijks. Drie minuten in de auto leveren meer op dan één lang gesprek per jaar.

Gebruik een concreet voorbeeld. Als u iets hoort over een oplichting, breng het dan ter sprake: «Dit komt echt voor. Wat zou jij doen?”

Blijf kalm. Als uw kind u iets verontrustends vertelt, probeer dan niet te laten merken hoe ongerust u bent. Als het een heftige reactie ziet, zal het de volgende keer twee keer nadenken voordat het naar u toe komt.

Zaken die jullie vooraf moeten afspreken

De regels die het beste werken, zijn de regels die jullie samen hebt opgesteld — niet de regels die door u zijn opgelegd.

Een codezin. Spreek af wat uw kind in een bericht of telefoontje kan zeggen als het zich bedreigd voelt, maar dit niet rechtstreeks kan aangeven. Een zinnetje werkt beter dan één enkel woord — dat is moeilijker om per ongeluk hardop te zeggen.

De «laat het me eerst zien”-regel. Als uw kind iets verdachts ontvangt: reageer er niet op, verwijder het niet, maar laat het aan een ouder zien. Een screenshot is bewijsmateriaal.

Niet toegeven aan chantage. Als iemand dreigt iets gênants openbaar te maken, maakt betalen of toegeven de situatie alleen maar erger. Het beste wat uw kind kan doen, is onmiddellijk een ouder inlichten. Het kan voelen alsof alles verpest is, maar dat is niet zo. Deze situaties zijn op te lossen – er zijn professionals en juridische mogelijkheden, en deze zullen hoe dan ook aan jullie kant staan.

Wanneer en waar beeldschermen zijn toegestaan. Het stellen van duidelijke, voorspelbare grenzen vermindert conflicten en biedt iedereen houvast.

Wat u vandaag kunt doen

Stel vragen over hun online leven – waar ze van houden, wat iedereen gebruikt – en luister gewoon. Dat vormt de basis voor elk gesprek dat daarna volgt.

Probeer eens een mini-scenario: “Iemand stuurt je een bericht dat je een nieuwe telefoon hebt gewonnen. Wat doe je dan?” — Bespreek dit samen, zonder te oordelen.

Bedenk een codezin— nu meteen, gewoon voor de lol. Schrijf het op.

Controleer de privacy-instellingen op hun telefoon en social media-accounts — samen, niet zonder het kind.

Stel ouderlijk toezicht in als u dat nog niet heeft gedaan, en leg uw kind dan uit wat dit doet en waarom dit er is — en ook wanneer u van plan bent om dit geleidelijk af te bouwen.

Het gaat niet om controle. Het gaat erom dat een kind weet dat als er online iets misgaat, er een volwassene is bij wie het terecht kan – zonder bang te moeten zijn voor wat er daarna gebeurt.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Hoe u hierover met uw kind kunt praten, waar u op moet letten en wanneer u moet ingrijpen

Kinderen brengen het grootste deel van hun leven door op school, waar ze leren vrienden te maken, met anderen om te gaan en moeilijke situaties het hoofd te bieden. Soms krijgen kinderen op school te maken met problemen die alleen volwassenen kunnen oplossen, zoals pesten en ernstige conflicten.

Conflicten en pesten: hoe u het verschil kunt zien

Kleine conflicten op school komen vaak voor: hierdoor leren kinderen voor zichzelf en hun grenzen op te komen. Pesten werkt anders: het is het stelselmatig lastigvallen van één kind, dat zich keer op keer herhaalt. Het gaat niet vanzelf over, en het kind kan het niet alleen oplossen.

Vormen van pesten

Fysiek: slaan, vernieling van eigendommen, ongewenste aanrakingen;

Verbaal: beledigingen, bedreigingen, grappen over het uiterlijk, de afkomst of religie;

Sociaal: uitsluiting, isolatie, roddels, valse geruchten.

Hoe u kunt zien of een kind problemen heeft op school

Kinderen praten zelden rechtstreeks over hun gevoelens, maar hun lichaamstaal en gedrag spreken vaak boekdelen. U kunt op de volgende signalen letten:

Weerstand om naar school te gaan. Regelmatig te laat komen, klachten over ziekte en verzoeken om thuis te mogen blijven, of weigeren mee te gaan op schoolreisjes, vooral als dit voorheen geen patroon was.

Prikkelbaarheid, vermoeidheid en slechtere schoolresultaten. Een kind dat het moeilijk heeft, reageert dit vaak af op dierbaren en verliest interesse in schoolwerk en hobby’s, niet omdat het luier is geworden, maar omdat alle energie door iets anders wordt opgeslokt.

Verzoeken om geld en een terughoudendheid om uit te leggen waarom. Pesten gaat vaak gepaard met afpersing. Als een kind steeds vaker om geld vraagt maar geen uitleg geeft, is dat een alarmsignaal.

Weigeren om naar bepaalde plaatsen te gaan. De weg naar school, de gymzaal, het schoolplein — een kind kan plaatsen vermijden waar het zich kwetsbaar voelt, zonder uit te leggen waarom.

Slaapstoornissen die meerdere weken aanhouden. Ze kunnen niet in slaap vallen, worden ’s nachts wakker of hebben moeite om ’s ochtends op te staan. Als dit al enkele dagen of weken aanhoudt, is het de moeite waard om hierover te praten.

Blauwe plekken, snijwonden, beschadigde spullen. Kinderen vallen wel eens en raken in conflict met elkaar — dat is normaal. Wat echter reden tot bezorgdheid zou moeten zijn, is consistentie: er blijven blauwe plekken verschijnen en het kind wil of kan niet uitleggen waar die vandaan komen.

Elk van deze signalen op zich hoeft niet per se iets te betekenen — kinderen worden moe, groeien op en hebben wel eens een slechte dag. Maar als er meerdere van deze signalen tegelijk optreden, moet u het kind goed in de gaten houden en misschien toch maar eens met hen praten.

Hoe u het gesprek kunt beginnen

Als er iets niet helemaal in orde lijkt, wacht dan niet tot uw kind zelf naar u toe komt. Kies een rustig moment, niet direct na schooltijd en niet onderweg. Begin niet met een directe vraag, maar met een vaststelling: «Het is me opgevallen dat je de laatste tijd moe thuiskomt. Ik wil graag weten of alles goed met je gaat.» Dit geeft uw kind de ruimte om zich open te stellen.

Wat u kunt doen als het kind ontkent dat er een probleem is

Soms zegt een kind «alles is in orde», ook al is het duidelijk dat dat niet zo is. Ze willen niet per se liegen: misschien zijn ze bang dat het nog erger wordt, schamen ze zich, of weten ze gewoon niet hoe ze het moeten uitleggen. Oefen in deze situatie geen druk uit en probeer ze niet te dwingen om toe te geven. Laat hen in plaats daarvan weten dat u er voor hen bent en dat u geen haast heeft: «Oké, ik begrijp het. Als je wilt praten, ben ik er voor je.» En houd de situatie in de gaten.

Wat u moet doen als het toch om pesten gaat

Allereerst: neem het schuldgevoel bij het kind weg. Ze moeten weten dat het niet hun schuld is — dit had iedereen kunnen overkomen. Zeg hen duidelijk: «Ik ben blij dat je het me hebt verteld. Ik geloof je. Het is niet jouw schuld. Ik zal je helpen.»

Praat met uw kind. Laat hen zien dat wat er gebeurt niet normaal is: “Dit hoort niet te gebeuren, en we gaan het oplossen.” Help hen om zelfverzekerd gedrag te ontwikkelen: een rechte rug, het hoofd hoog gehouden, een rustige blik. Niet reageren op provocerend gedrag is ook een houding. Begin niet als eerste een ruzie. Houd alles bij: screenshots, foto’s, datums.

Neem contact op met de school. Ga naar de leerkracht met concrete feiten: wat er is gebeurd, wanneer en wie erbij was. Blijf kalm en gefocust. Spreek af welke maatregelen er worden genomen en wanneer. Als er niets verandert, ga dan naar de directie.

Als de school geen actie onderneemt, ga dan naar het schoolbestuur, een lokale onderwijsinstantie of, indien nodig, de politie. Van school of klas veranderen is een laatste redmiddel, en het is goed om te weten dat dit het probleem niet altijd oplost — dezelfde dynamiek kan een kind ook in een nieuwe omgeving achtervolgen.

Время на прочтение: 3 минут(ы)

Eenvoudige regels voor als u er niet bent

Voor veel ouders is het net zo spannend om een kind alleen thuis te laten als om het alleen buiten te laten spelen. Wat als er iemand aanbelt? Wat als er iets in de woning zelf gebeurt? Deze bezorgdheid is begrijpelijk en u kunt deze verminderen door van tevoren duidelijke regels met uw kind af te spreken en dit te oefenen.

Wanneer uw kind klaar is om alleen thuis te blijven

Er is geen ‘juiste’ leeftijd – het gaat om hoe uw kind zich thuis gedraagt.

Waarschijnlijk kunt u met korte periodes beginnen als uw kind:

• niet bang is om even alleen te zijn;
• weet hoe hij/zij u moet bellen;
• de basisregels van veiligheid begrijpt;
• zichzelf kan bezighouden zonder voortdurend toezicht;
• niet geneigd is tot gevaarlijke experimenten (bijvoorbeeld met het fornuis of elektrische apparaten).

Hoe u uw kind voor het eerst alleen kunt laten

U hoeft niet meteen weg te gaan — zowel u als uw kind hebben tijd nodig om aan deze nieuwe ervaring te wennen. Begin met korte momenten — 10 tot 15 minuten. Ga bijvoorbeeld even naar de winkel naast het huis of maak een korte wandeling met de hond.

Verleng de tijd geleidelijk: eerst 10–15 minuten, daarna 20–30 minuten en vervolgens een uur. De eerste paar keer kunt u ook afspreken om contact te houden — bijvoorbeeld door elkaar na 10 minuten te bellen.

En tot slot: u kunt het beste van tevoren bespreken wat uw kind gaat doen terwijl u weg bent. Stel samen een plan op – bijvoorbeeld huiswerk, tekenfilms of rustige spelletjes. Zo maken jullie zich allebei minder zorgen.

De belangrijkste regel: doe de deur niet open

Dit is een basisregel die een aparte vermelding waard is.

Uw kind mag de deur voor niemand openen, behalve voor de ouders. Zelfs niet als de bezoekers beweren dat ze bezorgers, buren of “vrienden van de ouders” zijn, of zeggen dat het om een dringende kwestie gaat.

Ze kunnen ervoor kiezen om niet in gesprek te gaan of door de deur te zeggen: «Ik kan de deur niet openen; bel alsjeblieft mijn ouders.»

Wat uw kind moet doen als er iemand aanbelt of op de deur klopt

Volg dit eenvoudige plan:

• Doe de deur niet open;
• Zeg niet dat je alleen thuis bent;
• Bel je ouders;
• Bel indien nodig 112.

Het is belangrijk om uw kind uit te leggen dat er niets ergs gebeurt wanneer ze de deur niet openen en dat ze niemand kwaad doen. Een bezorger kan een pakketje bij de deur achterlaten en vrienden van de familie kunnen wachten tot de ouders thuiskomen. De veiligheid van uw kind gaat boven alles. Het is beter het zekere voor het onzekere te nemen en de deur niet te openen voor iemand die ze kennen, dan in een gevaarlijke situatie terecht te komen.

De telefoon is het belangrijkste hulpmiddel voor de veiligheid

Controleer van tevoren:

• dat het kind weet hoe het u moet bellen
• dat het kind weet hoe het telefoontjes moet beantwoorden
• dat het kind begrijpt wie het nog meer kan bellen (oma, buurvrouw, familieleden)
• dat de telefoon is opgeladen

U kunt van tevoren een lijst met vertrouwde contactpersonen opstellen die uw kind in geval van gevaar kan bellen, hun nummers in de telefoon van uw kind opslaan en ervoor zorgen dat uw kind weet hoe en wie het moet bellen.

U kunt ook met uw kind afspreken dat u regelmatig even contact met elkaar opneemt, bijvoorbeeld om de 15 minuten.

Dingen die vermeden moeten worden

Bespreek met uw kind een lijst met dingen die het niet mag doen terwijl u weg bent.

Bijvoorbeeld:

• zet het fornuis of de oven niet aan;
• gebruik geen ingewikkelde elektrische apparaten zonder toestemming;
• open geen ramen en klim niet op vensterbanken;
• verlaat het huis niet zonder toestemming;
• doe de deur niet open en praat niet met vreemden.

Als er iets misgaat

Het is belangrijk om uw kind een duidelijk actieplan te geven. Als het bang wordt of er iets gebeurt, kan het:

• eerst de ouders bellen;
• contact opnemen met mensen uit de vertrouwenscirkel;
• contact zoeken met buren die ze kennen;
• als dat niet lukt — bel dan 112.

En vergeet vooral niet het belangrijkste punt te benadrukken: het is beter om onnodig te bellen dan niet te bellen wanneer dat wel nodig is.

Praktische tips: hoe u uw kind kunt voorbereiden

Kennis blijft het beste hangen door eenvoudige herhaling. U kunt het volgende doen:

Neem scenario’s door

• “Wat doe je als er iemand aanbelt?”
• “Wat doe je als de stroom uitvalt?”

Oefen met de telefoon

Laat uw kind zelf de betreffende nummers bellen.

Maak een lijst met contactpersonen

Leg deze op een zichtbare plek en laat uw kind zien waar deze ligt.

Organiseer een «repetitie»

Ga 10 tot 15 minuten naar buiten en kijk hoe uw kind zich redt.

Voordat u vertrekt

Een korte checklist:

• zowel uw telefoon als die van uw kind is opgeladen;
• uw kind weet waar u heen gaat en wanneer u terugkomt;
• uw kind heeft een lijst met vertrouwde contactpersonen;
• u heeft besproken wat uw kind wel en niet mag doen.

Время на прочтение: 4 минут(ы)

Hoe u uw kind kunt voorbereiden op een eerste wandeling alleen en hoe u ze zonder zorgen kunt laten gaan

Uw kind alleen op pad laten gaan kan spannend zijn — vooral de eerste keer. Ook al beseft u dat dit een normaal onderdeel is van het opgroeien en dat al hun vriendjes al zonder begeleiding van volwassenen op pad gaan. Om uw zorgen als ouder wat weg te nemen, kunt u uw kind van tevoren voorbereiden op een eerste uitstapje alleen en ervoor zorgen dat het de basisregels met betrekking tot veiligheid in de stad kent.

Hoe u weet of uw kind er klaar voor is

Er is geen specifieke leeftijd waarop kinderen er klaar voor zijn om alleen op pad te gaan. U moet vooral letten op hun gedrag en de individuele eigenschappen van elk kind.

Een kind is waarschijnlijk klaar om alleen op pad te gaan als:

• ze de weg naar huis weten;
• ze weten hoe ze een telefoon moeten gebruiken om u te bellen;
• ze de basisregels op het gebied van veiligheid begrijpen;
• ze nee kunnen zeggen tegen een volwassene;
• ze u iets kunnen laten weten wanneer hun plannen veranderen.

Als een van deze vaardigheden zich nog niet heeft ontwikkeld, is dat normaal. Het betekent dat u extra aandacht aan deze onderwerpen moet besteden en er meer aan moet werken.

Hoe om te gaan met vreemden

Kinderen hebben veel minder ervaring dan volwassenen, en daarom kunnen ze niet altijd inschatten of een situatie gevaarlijk is of niet. Ze kunnen een gevaarlijk persoon te midden van onbekenden niet altijd herkennen.

Daarom is het heel belangrijk om uit te leggen dat gevaarlijke volwassenen er meestal normaal uitzien. Ze kunnen netjes gekleed en beleefd zijn, en beweren hun ouders te kennen. Kinderen moet dus niet alleen op het uiterlijk letten, maar ook op het gedrag.

Waar ze meteen op moet letten

Leer uw kind wat de waarschuwingssignalen zijn:

• Een volwassene vraagt om het gesprek geheim te houden;
• Een volwassene zet het kind onder druk en geeft ze geen tijd om na te denken;
• Een volwassenen zegt: «Mama heeft gezegd dat het mag», maar het kind weet daar niets van;
• Een volwassenen vraagt of het kind ergens mee heen wilt gaan om hen iets wilt laten zien;
• Biedt cadeautjes, eten of een «verrassing» aan.

Als een van deze dingen zich voordoet, kan het kind het beste onmiddellijk vertrekken en de ouders bellen.

Regels voor het omgaan met vreemden

Andere belangrijke dingen om kinderen bij te brengen

• Breng je ouders op de hoogte van je plannen en je route. Leer uw kind om u altijd te laten weten als er gedurende de dag iets verandert. Als de naschoolse opvang is geannuleerd, ze naar een vriendje of vriendinnetje gaan, of als ze een andere route naar huis willen nemen, moeten de ouders dit weten.
• Leer de verkeersregels. Zorg ervoor dat uw kind weet hoe het de straat moet oversteken en niet tijdens het spelen de weg op rent.
• Om hulp roepen en vragen. Zorg dat kinderen in geval van gevaar onmiddellijk de aandacht van de mensen om hen heen trekken en luid roepen: “Ik ken u niet, help!”
• Ren naar een plek waar veel mensen zijn. Bijvoorbeeld een winkel of een apotheek.
• Bel je ouders of het alarmnummer 112 als er geen mobiel bereik is of als er geen andere manier is om contact met de ouders op te nemen.

Wat u nu meteen kunt doen

• Oefen deze situaties. Bespreek de hierboven beschreven regels met uw kinderen en herhaal ze regelmatig. Vraag bijvoorbeeld: «Wat zou je doen als iemand je zou vragen om te helpen bij het zoeken naar een puppy?»

• Oefen samen de zin: «Ik ken u niet, en ik ga niet met u praten!» Leg uit dat een verantwoordelijke volwassene dit zal begrijpen en zich niet beledigd zal voelen.

• Creëer een cirkel van vertrouwen. Sla de telefoonnummers van vertrouwde personen op in de telefoon van uw kind en bespreek welke familieleden en bekenden uw kind mogen ophalen van school of van naschoolse activiteiten.

• Laat uw kind zien bij wie het terecht kan voor hulp. Dit kunnen politieagenten, beveiligers, medewerkers van een park of winkel zijn, of vrouwen met kinderen.

• Leer uw kind het internationale gebaar om hulp te vragen. Dit gebaar wordt met de hand gemaakt: de handpalm is open, de duim wordt tegen het midden van de handpalm gedrukt, waarna de andere vingers meerdere keren tot een vuist worden gebald. Dit gebaar wordt gebruikt als het om welke reden dan ook niet mogelijk is om hardop om hulp te roepen. Bijvoorbeeld als het kind zich in de buurt van een ontvoerder bevindt en bang is om de aandacht te trekken.

• Spreek een codewoord af. Bedenk samen met uw kind een geheim woord dat alleen u en uw dierbaren kennen. Leg uit: als iemand zegt: «Mijn moeder heeft me gestuurd“, moeten ze naar het codewoord vragen. Als de persoon het niet weet, is dat een reden om onmiddellijk weg te gaan en u te bellen.

Checklist voor vertrek

Zelfstandig op pad gaan is een vaardigheid die zich geleidelijk ontwikkelt. Hoe duidelijker de regels voor uw kind zijn, hoe geruster u zich zult voelen. Begin met korte, vertrouwde routes in de buurt van jullie huis en breid dit bereik geleidelijk uit.

Voor uw kind op pad gaat, kunt u snel even het volgende controleren:

• dat de telefoon van uw kind is opgeladen;
• dat uw kind precies weet waar het heen gaat en hoe laat het terugkomt;
• dat u heeft afgesproken wanneer uw kind contact opneemt;
• dat u de route heeft besproken.